Powrót do strony głównej

8. Maszyny do siewu nasion


Uzyskanie możliwie wysokich plonów roślin uprawnych wymaga - poza spełnieniem szeregu wymogów agrotechnicznych - również odpowiedniego wzajemnego rozmieszczenia nasion pod powierzchnią gleby. Optymalne odległości pomiędzy nasionami lub skupiskami nasion, jak również optymalne głębokości umieszczenia nasion pod powierzchnią gleby, zależą od wielu różnorodnych i zmiennych czynników (gatunek i odmiana rośliny, gatunek i żyzność gleby, przygotowanie gleby, zachwaszczenie itp.) i są jednym z podstawowych warunków agrotechnicznych. Siew wykonuje się maszynowo za pomocą siewników do nasion. Siewniki ze względu na przeznaczenie dzielimy na:

Ze względu na rodzaj napędu wyróżniamy siewniki:

Siewnikom rzędowym stawia się następujące wymagania: zachowanie podłużnej i poprzecznej nierównomierności wysiewu (wskaźnik poprzecznej nierównomierności dla zbóż wynosi do 3%, a przy nasionach drobnych do 5%; możliwość zmiany szerokości międzyrzędzi; możliwość regulacji ilości wysiewanych nasion zbóż w granicach 50-300 kg/ha, a nasion drobnych 6-50 kg/ha; utrzymanie podczas pracy nastawionych szerokości międzyrzędzi; nieprzekraczanie wskaźnika uszkodzeń nasion, który wynosi dla zbóż 0,3%, a dla strączkowych i drobnoziarnistych 1,0%; utrzymanie stałej nastawionej głębokości wysiewu; łatwość regulacji ilości wysiewu, wreszcie niezależność jakości pracy siewnika od pochylenia terenu i prędkości roboczej (6-15 km/h). Podstawowym zadaniem siewnika jest wysiew określonej liczby nasion na jednostce powierzchni przy równoczesnym zachowaniu wszystkich wymagań stawianych siewnikom.

8.1. Siewniki rzędowe

Ze względu na sposób wysiewu siewniki te dzielą się na mechaniczne i pneumatyczne. Istnieje wprawdzie trzeci sposób polegający na wprowadzaniu nasion do gleby w galaretowatej otoczce nasyconej nawozami mineralnymi i środkami ochrony roślin, ale maszyny te bardziej kwalifikują się do rozlewaczy niż do siewników i tu zostaną pominięte.

8.1.1. Siewniki rzędowe o działaniu mechanicznym

Działanie tych siewników opiera się na mechanicznym wygarnianiu nasion ze skrzyni nasiennej przez zespoły wysiewające i przemieszczeniu ich za pośrednictwem przewodu nasiennego do bruzdy wykonanej przez redlicę. Każdy uniwersalny siewnik rzędowy składa się z następujących zasadniczych zespołów:

  1. zbiornika nasion (skrzyni nasiennej) z mieszadłem,
  2. zespołów wysiewających,
  3. urządzeń regulujących ilość wysiewanych nasion,
  4. zespołów napędzających ruchome części siewnika,
  5. przewodów nasiennych,
  6. redlic,
  7. znaczników z mechanizmem zmieniającym ich pracę,
  8. spulchniaczy śladów kół ciągnika,
  9. mechanizmu docisku redlic,
  10. znacznika przedwschodowego.

Dodatkowe wymagania stawiane siewnikom to: zapewnienie możliwości nieobsiania cyklicznie powtarzającej się liczby rzędów (ścieżki technologiczne - tramline system), centralnie regulowany docisk wszystkich redlic oraz zabezpieczenie redlic przed zapychaniem się glebą podczas opuszczenia siewnika. Na rycinie 8.1. przedstawiono zawieszany siewnik rzędowy podczas pracy.

Zawieszany siewnik rzędowy (Amazone)

Ryc. 8.1. Zawieszany siewnik rzędowy (Amazone):

1 - zbiornik, 2 - zespoły wysiewające, 3 - przewody nasienne, 4 - redlice, 5 - koło napędzające, 6 - hydrauliczny regulator ilości wysiewu nasion

Siewniki przyczepiane i zawieszane z reguły oparte są na dwóch kołach pneumatycznych napędzających ruchome części maszyny. W siewnikach nabudowanych na ciągniku ruchome części maszyny są napędzane albo tylnym kołem ciągnika za pośrednictwem przekładni łańcuchowej, albo WOM z napędem zależnym. W siewnikach samojezdnych ruchome części napędzane są od kół jezdnych.

Przejdźmy teraz do omówienia poszczególnych zespołów siewnika.


Zbiornik nasion (skrzynia nasienna)

Wykonany jest ze stalowej blachy lub tworzywa i może mieć kształt wielościanu o przekroju trapezu lub trójkąta, ewentualnie odwróconego stożka ściętego kołowego lub eliptycznego. Kąt nachylenia ścian powinien być większy od największego kąta usypowego nasion, nawet nawilgoconych mokrymi zaprawami przeciw chorobom i szkodnikom ( 60°). Z góry zbiornik nakryty jest zawiasowo połączoną pokrywą, która powinna ściśle przylegać do ścian zbiornika. Pokrywa może być dodatkowo dociskana sprężyną. Długość skrzyni wyraża się wzorem:

Ls = Lk - 2b
gdzie:

Jednostkowa objętość zbiornika wynosi 80-130 dcm3 na 1 m jego długości.

Skrzynia nasienna (zbiornik) może być mocowana do ramy lub do poprzecznej belki nośnej. We wnętrzu skrzyni o długości ponad 2 m stosuje się poprzeczne przegrody przyspawane do tylnej i przedniej ściany. Przegrody te nie pozwalają na przesuwanie się nasion na jedną stronę przy bocznym nachyleniu siewnika (praca na stokach) oraz usztywniają konstrukcję skrzyni. Przy skrzyniach dłuższych pokrywy dzielone są na dwie części. Zespoły wysiewające mogą być umieszczone pod dnem skrzyni, na zewnątrz tylnej ścianki lub wewnątrz skrzyni (bardzo rzadko). W przypadku umieszczenia zespołów wysiewających pod dnem skrzyni, otwory, przez które nasiona dostają się do gniazd zespołów wysiewających, umieszczone są prostopadle do kierunku wysypywania się ziarn, a w przypadku umieszczenia zespołów wysiewających na zewnątrz tylnej ścianki otwory wysypowe znajdują się na tej ściance, która pochylona jest pod określonym kątem. W bezpośrednim sąsiedztwie zespołów wysiewających, wewnątrz skrzyni nasiennej, znajduje się mieszadło nie dopuszczające do powstawania zatorów lub zawieszania się nasion. Mieszadła najczęściej są obrotowe i składają się z wałka, do którego przymocowane są w pewnych odstępach proste lub zakrzywione palce (wąsy). Umieszczenie mieszadła w pobliżu otworów wysypowych zapewnia prawidłowy ruch masy nasion w chwili ich przechodzenia przez otwory. Otwory wysypowe najczęściej mają kształt prostokątny, ale mogą mieć również kształt kołowy.


Zespoły wysiewające

Zadaniem zespołu wysiewającego jest utworzenie warstewki z wysypywanych ze skrzyni nasion, z równoczesnym przesunięciem i wyrzuceniem jej w postaci strugi do przewodu nasiennego. Stosowane są następujące typy zespołów wysiewających:

Najpowszechniej występują zespoły kołeczkowe i wałeczkowe, rzadziej zespoły z wirującym lejem i pierścieniowe. Zespoły łyżeczkowe stosowane są obecnie w niektórych typach siewników precyzyjnych. Na rycinie 8.2 przedstawiono budowę i działanie zespołu wałeczkowego.

Zespół wysiewający wałeczkowy (Hoosiera)

Ryc. 8.2. Zespół wysiewający wałeczkowy (Hoosiera):

a - ogólny widok zespołu, b - przekrój przez skrzynię nasienną siewnika; 1 - wałek żłobkowany, 2 - żłobki (rowki), 3 - wał napędzający wałek żłobkowany, 4 - pierścień mocujący, 5 - zastawka (wypełniacz gniazda), 6 - występ ustalający, 7 - pierścień zabezpieczający przed wysypywaniem się nasion poprzez ściankę gniazda, 8 - gniazdo zespołu wysiewającego, 9 - denko zespołu, 10 - sprężyna podpierająca denko, 11 - skrzynia nasienna, 12 - zasuwka otworu wysypowego, 13 - mieszadło
Źródło: Wójcicki 1969

Część wysiewającą zespołu wałeczkowego stanowi żłobkowany (rowkowany) wałek osadzony na obracającym się wale napędowym. W dolnej stronie wałka znajduje się denko, wykonane ze sprężystej stali, lub sztywne podparte sprężyną. Taka konstrukcja denka pozwala na jego odchylenie w przypadku dostania się do wałka wysiewającego obcego ciała (kamień, metal) i w ten sposób zabezpiecza go przed uszkodzeniem. Wałek wysiewający i denko z obu boków są osłonięte ściankami przymocowanymi do skrzyni nasiennej i tworzącymi gniazdo zespołu. W lewej ścianie gniazda osadzony jest pierścień, który obraca się razem z wałkiem żłobkowanym. Ogranicza on przesuwanie się wałka oraz zapobiega wypadaniu nasion poza gniazdo. Drugą częścią zespołu wysiewającego jest zastawka z występami ustalającymi, założona swobodnie na obracający się wał napędowy. Zastawka przylega jedną stroną do wałka żłobkowanego, a drugą do pierścienia ustalającego jej położenie na wale napędowym. Zastawka wypełnia gniazdo zespołu nie dopuszczając do swobodnego wysypywania się nasion, wtedy kiedy wałek żłobkowany nie znajduje się całą swoją szerokością w gnieździe. Wałek żłobkowany obracając się, wygarnia nasiona z gniazda zespołu.

Ilość wygarnianych nasion można zmieniać przez zmianę liczby obrotów wałka lub przez zmianę jego czynnej długości w gnieździe. Wałek zatem można przesuwać poza obręb gniazda, a wtedy na to miejsce wchodzi zastawka, blokując wypadanie nasion. Zastawka przesuwa się wraz z wałkiem żłobkowanym i wałem napędowym. Przesuwanie wykonuje się ręczną dźwignią. Wałek żłobkowany wygarnia nasiona dołem (podsiębiernie) lub górą (nasiębiernie) przez włączenie dodatkowego koła zębatego do przekładni napędowej. Nasiona wygarniane są wewnętrznymi powierzchniami żłobków oraz pomiędzy krawędziami żłobków i denkiem, które można nastawiać w zależności od wymiarów nasion. Proces ten przedstawiono na rycinie 8.3.

Działanie wałeczkowego zespołu wysiewającego

Ryc. 8.3. Działanie wałeczkowego zespołu wysiewającego:

F1(V1), F2(V2) - powierzchnie przekrojów (objętości), l - czynna długość żłobka, S - warstwa nasion, tzw. warstewka czynna, V - prędkość nasion
Źródło: Kanafojski 1977

Objętość nasion V0 przemieszczanych za pomocą wałka składa się zatem z objętości nasion umieszczonych w żłobkach (V1) i objętości nasion (V2) znajdujących się w warstewce czynnej:

V0 = V1 + V2

Objętość V1 przyjąć można w przybliżeniu jako równą objętości żłobków, wyznaczenie natomiast V2 jest bardziej skomplikowane, ponieważ prędkość przesuwania się nasion czynnej warstwy Vx = f(x). Upraszczając, można przyjąć, że warstwę czynną S zastąpiono warstwą S', która przy zmianie czynnej długości wałka od 20 do 30 mm ma grubość 2,2-8,5 mm dla żyta, 3,2-5,0 mm dla pszenicy i 5-10 mm dla kukurydzy. Znając wartość S', łatwo wyznaczymy optymalną odległość denka od krawędzi żłobków. Średnica wałka (D) zawiera się w granicach 40-50 mm, a maksymalna długość (Lmax) wynosi 30-35 mm. Liczba żłobków wynosi 10-12 i powinna dawać możliwie najmniejszą pulsację strugi nasion. Prędkość obrotowa wałka wynosi 30-80 obr/min, a kąt opasania denkiem wałka żłobkowanego α = 40-50o . Całkowita objętość nasion wysiewanych w ciągu jednego obrotu wałka wynosi:

V0 = V1 + V2 = (εF2 + πDS')l [cm3]
gdzie:

Ponieważ ilości ziarn przesuwanych poszczególnymi żłobkami, jak również w warstwie czynnej, są dość przypadkowe, równomierność wygarnianej strugi nasion jest niewielka. Główną zaletą tego zespołu jest prosta i łatwa regulacja ilości wysiewanych ziarn oraz uniwersalność i małe uszkadzanie nasion. W celu zmniejszenia pulsacji strugi nasion stosowane są wałki żłobkowane złożone z dwóch części, o żłobkach wzajemnie przesuniętych o pół podziałki lub wałki z ukośnie umieszczonymi żłobkami (ryc. 8.4)

Wałki żłobkowane zmodyfikowane

Ryc. 8.4. Wałki żłobkowane zmodyfikowane:

a - z wzajemnie przesuniętymi rzędami żłobków (typ Dehnego), b - z ukośnymi żłobkami
Źródło: Kanafojski 1977

Chociaż zespół wysiewający Hoosiera uważany jest ogólnie za uniwersalny, tzn. nadający się do wysiewu różnych gatunków nasion, to do wysiewu nasion drobnych stosuje się niekiedy nieco zmodyfikowaną konstrukcję tego zespołu. Modyfikacja ta polega na spłyceniu i zmniejszeniu czynnej długości rowków.

Zespół wysiewający kołeczkowy (typu Siederslebena), chociaż został najpóźniej wprowadzony ze wszystkich klasycznych zespołów wysiewających, jednak ze względu na swoje zalety jest najbardziej rozpowszechniony. Wałek wysiewający tego zespołu przedstawiono na rycinie 8.5.

Przykład kołeczkowego wałka wysiewającego

Ryc. 8.5. Przykład kołeczkowego wałka wysiewającego

Źródło: Kanafojski 1977

Od strony dolnej wałka znajduje się denko, współpracujące z nim w procesie wysiewu nasion, a całość umieszczona jest w gnieździe przymocowanym do tylnej ściany skrzyni nasiennej. Denko, analogicznie jak z zespole Hoosiera, jest sprężyste lub podparte sprężyną w celu zabezpieczenia zespołu wysiewającego przed uszkodzeniem. Denka sterowane są łącznie systemem dźwigniowym, którego zadaniem jest właściwe ich ustawienie w zależności od wymiarów nasion i umożliwiającym ich odchylenie podczas opróżniania skrzyni nasiennej z resztek nasion. Wałek wysiewający jest to krążek żeliwny lub z tworzywa sztucznego, mający na obwodzie kołeczki (ząbki) ustawione w dwu szeregach, przesuniętych względem siebie o pół podziałki, co sprawia, że wysiew jest równomierny. Aby uzyskać równomierne wypełnienie przestrzeni między kołeczkami, umieszcza się czasem na środku obwodu wałka, pomiędzy rzędami kołeczków, pierścień o trójkątnym przekroju. Wygarnianie nasion przez ten zespół przebiega podobnie jak w zespole Hoosiera. Warstewka nasion przesuwana jest naciskiem czołowym powierzchni kołeczków oraz siłą tarcia zachodzącego pomiędzy nasionami a stykającymi się z nimi bocznymi powierzchniami kołeczków, jak też siłą tarcia pomiędzy samymi nasionami. Czynna długość wałka wysiewającego ograniczona jest najmniejszymi żądanymi szerokościami międzyrzędzi, a tym samym konieczną liczbą zespołów wysiewających, przypadających na 1 m długości skrzyni nasiennej. Ponieważ wałek wysiewający musi pracować całą swoją długością, regulacja ilości nasion wysiewanych na ha jest możliwa jedynie przez zmianę jego prędkości obwodowej, a więc przy zachowaniu stałych wymiarów otworów wysypowych w skrzyni, dostosowanych do gatunku i wymiarów nasion. Sprzyja to utrzymaniu bardziej równomiernej strugi nasion, nawet przy małych ilościach wysiewanych na ha. Oprócz tego większa jest częstotliwość oddziaływania wałka wysiewającego na warstwę nasion w szczelinie roboczej. Obydwa te czynniki powodują, że wartości podłużnej i poprzecznej nierównomierności wysiewu nasion w zespołach typu kołeczkowego są mniejsze niż w zespołach Hoosiera. Uszkodzenia nasion są niewielkie (do 0,1% dla zbożowych).

Do wysiewu nasion gruboziarnistych konieczne jest zwiększenie szczeliny pomiędzy wałkiem wysiewającym a denkiem (szczelina robocza). Wówczas jednak nasiona znajdujące się na denku nie przesuwają się równomiernie, co zwiększa nierównomierność strugi. Przy wysiewie nasion drobnych ustawienie denka nawet najbliżej kołeczków daje zbyt duże przestrzenie, co również pogarsza równomierność wysiewu. Toteż wałek kołeczkowy, w odróżnieniu od żłobkowanego, nie może być uważany za uniwersalny element wysiewający. Do wysiewu nasion dużych (grochu, bobiku, kukurydzy) zamiast wałka kołeczkowego stosuje się wałek zmodyfikowany przedstawiony na rycinie 8.6.

Przykład wałka wysiewającego do wysiewu nasion dużych

Ryc. 8.6. Przykład wałka wysiewającego do wysiewu nasion dużych

Źródło: Kanafojski 1977

W wałku tym skośne żeberka kołnierzy popychają nasiona, które łatwo układają się w środku (pomiędzy żeberkami) i nie są narażone na uszkadzanie. Z kolei rycina 8.7 przedstawia wałki wysiewające przeznaczone do wysiewu nasion drobnych w małych ilościach.

Przykład wałków wysiewających do nasion drobnych

Ryc. 8.7. Przykład wałków wysiewających do nasion drobnych

Źródło: Kanafojski 1977

W wałkach tych ruchomą część wysiewającą stanowią: albo środkowy karbowany pierścień (najmniejsza ilość wysiewu około 0,8 kg/ha), albo pierścień ząbkowany połączony z wałkiem gładkim stanowiącym wypełniacz gniazda. Przy wysiewie nasion drobnych denko ustawione jest w górnym skrajnym położeniu. Komplet wałków stanowią trzy różne elementy wysiewające (kołeczkowy, żeberkowy i karbowany), które trzeba wymieniać przy przygotowaniu siewnika do wysiewu nasion określonej wielkości (małych, średnich lub dużych). W nowych rozwiązaniach stosuje się kombinowany element wysiewający przedstawiony na rycinie 8.8.

Wałek wysiewający

Ryc. 8.8. Wałek wysiewający "Elite" (Amazone) składający się z dwóch elementów:

do wysiewu zbóż i nasion drobnych

Elementem do wysiewu zbóż można wysiewać także groch, fasolę i inne strączkowe, a element do nasion drobnych służy do wysiewu rzepaku, koniczyny i innych, zbliżonych wielkością. Każdy z elementów obraca się niezależnie od drugiego. Jeżeli obraca się jeden z nich, to drugi jest unieruchomiony, spełniając rolę wypełniacza gniazda. Włączenie napędu odbywa się poprzez wciśnięcie sworznia sprzęgającego. Pozostałą po wysiewie resztę nasion znajdującą się w skrzyni usuwa się poprzez odchylenie denka i swobodny wypływ masy ze skrzyni. Nasiona chwytane są do rynienek zawiasowo połączonych z siewnikiem. Rynienki te wykorzystane są również przy nastawianiu siewnika na żądaną ilość wysiewu podczas tzw. "próby kręconej".

Zespół wysiewający z wirującym lejem (typ Stocklanda) jest pod względem budowy i zasady działania tak oryginalny i różniący się od dotychczasowych, że trzeba go poznać, mimo że zakres jego zastosowania jest stosunkowo niewielki ze względu na małą wydajność. Na rycinie 8.9 przedstawiono budowę i zasadę działania tego zespołu wysiewającego.

Schemat działania urządzenia wysiewającego z wirującym lejem (typ Stocklanda)

Ryc. 8.9. Schemat działania urządzenia wysiewającego z wirującym lejem (typ Stocklanda):

a - widok ogólny, b - szczegół regulacji; 1 - zbiornik na nasiona, 2 - lejkowata osłona, 3 - stożkowy wirnik, 4 - otwór wlotowy do wnętrza wirnika, 5 - palce mieszadła, 6 - łopatki wirnika, 7 - kanały wylotowe umieszczone dookoła wirnika, 8 - szczelina stożkowa, 9 - zasuwka, 10 - otwór spustowy resztek nasion, 11 - rura wylotu strumienia powietrza, 12 - przesłona nastawna otworu wysiewającego
Źródło: Kanafojski 1977

Ze skrzyni nasiennej, mającej kształt cylindrycznego zbiornika z dnem w postaci ściętego stożka, nasiona wysypują się przez szereg otworów do lejkowatej osłony stanowiącej pochylnię, po której zsuwają się w kierunku zespołu wysiewającego. Wewnątrz tej osłony obraca się wirnik w kształcie odwróconego, ściętego stożka (średnica 270 mm i 45 mm) z przyspawanymi łukowato wygiętymi łopatkami (prowadnica nasion). Wysokość ściętego stożka wynosi 150 mm, a kąt nachylenia pobocznicy około 40°. Nasiona dostają się do wnętrza wirnika przez otwór znajdujący się w jego dolnej części. Dopływ nasion do wnętrza wirnika spowodowany jest ciśnieniem masy ziarna oraz ssącym działaniem szybko obracających się łopatek wirnika powodujących przepływ powietrza wychodzącego pionową rurą na zewnątrz. Unoszący się do góry strumień powietrza porywa kurz i lekkie zanieczyszczenia, a więc dodatkowo oczyszcza nasiona przed siewem. Wymiary otworu zasilającego wirnika mogą być zmieniane od zera do całkowitego otwarcia przez obrót (ręcznie) odpowiednio ukształtowanej przesłony i na tym polega regulacja ilości wysiewu.

Razem z wirnikiem na wspólnym wałku zamocowane jest mieszadło w kształcie zagiętego palca. Mieszadło utrzymuje w stałym ruchu masę nasion w pobliżu otworu zasilającego, co dzięki jej rozrzedzeniu ułatwia dostawanie się nasion do wnętrza. Te, które dostały się do wnętrza wirnika są wyrzucane łopatkami przez otwory i ukośnie skierowane kanały do przewodów nasiennych. W razie potrzeby poszczególne kanały mogą być zamknięte zasuwkami. Nasiona, które nie trafiły do otworów, lecz odbiły się od przegród między nimi, spadają z powrotem pochylnią znajdującą się między wirnikiem a stożkową dolną częścią zbiornika. W lejkowatej osłonie znajduje się otwór z zasuwką służący do opróżniania lejka z pozostałych w nim nasion. Ruch nasion w wirniku przedstawia rycina 8.10.

Ruch pojedynczego ziarna na wirującej stożkowej powierzchni

Ryc. 8.10. Ruch pojedynczego ziarna na wirującej stożkowej powierzchni:

α - kąt łuku wyznaczającego drogę przebytą w określonym czasie przez ziarna poruszające się z prędkością unoszenia Vu, φ - kąt łuku wyznaczającego drogę przebytą przez ziarno poruszające się z prędkością bezwzględną Vb, γ = α - φ - kąt łuku drogi przebytej przez ziarno tylko z prędkością względną Vw
Źródło: Kanafojski 1977

Aby zgrupować rozproszone na stożkowej powierzchni nasiona w porcje i doprowadzić je do kanałów wylotowych, zastosowano szereg odpowiednio wygiętych łopatek. Kształt łopatek oraz ich zakrzywienie dobrano tak, aby nasiona przesuwały się wzdłuż nich ruchem ciągłym. Kierunek prędkości wypadkowej na końcach łopatek wyznacza kierunki ustawienia wylotów poszczególnych kanałów (ryc. 8.11).

Kierunek prędkości wypadkowej

Ryc. 8.11. Kierunek prędkości wypadkowej Vw na końcach łopatek, Vo, Vs - prędkości składowe ruchu nasion

Źródło: Kanafojski 1977

Na rycinie 8.12 przedstawiono rzuty poziome torów bezwzględnych i względnych przy dwu prędkościach wirnika - 300 i 1000 obr/min.

Przykład rzutów poziomych torów względnych i bezwzględnych przy dwu różnych prędkościach obrotowych wirnika

Ryc. 8.12. Przykład rzutów poziomych torów względnych i bezwzględnych przy dwu różnych prędkościach obrotowych wirnika:

β - kąt nachylenia powierzchni stożkowej względem jej pionowej osi, γ1 i γ2 - kąty obrotu wirnika wyznaczające początek ruchu ziarna, r0 - promień wyznaczający początek ruchu ziarna
Źródło: Kanafojski 1977

Z ryciny 8.12 wynika, że o ile zmiana prędkości obrotowej wirnika znacznie zmienia kształt torów bezwzględnych, o tyle kształt torów względnych zmienia się niewiele. Wypływa z tego wniosek, że przy zmianie prędkości obrotowej wirnika nie powinna zmieniać się jakość pracy siewnika, jeżeli zakrzywienie łopatek jest zgodne z kształtem torów względnych. Rzeczywiście poprzeczna nierównomierność wysiewu mało różni się od nierównomierności uzyskiwanej siewnikami z żłobkowanymi lub kołeczkowymi zespołami wysiewającymi. Omawiany typ siewnika może być użyty do równoczesnego wysiewu dwu rodzajów materiałów przy różnych dawkach ich wysiewu, np. nasion zbożowych z granulowanym nawozem lub nasionami roślin motylkowych. Aby wykonać siew kombinowany wstawia się do wnętrza zbiornika drugi, dodatkowy, mniejszy cylindryczny zbiornik zakończony na dolnej stronie ściętym stożkiem (ryc. 8.13)

Schemat zespołu wysiewającego Stocklanda do wysiewu kombinowanego

Ryc. 8.13. Schemat zespołu wysiewającego Stocklanda do wysiewu kombinowanego:

1 - zbiornik główny, 2 - zbiornik dodatkowy nasion lub nawozu, 3 - talerzyk, 4 - stożkowa przesłona otworu wylotowego, 5 - mieszadło
Źródło: Kanafojski 1977

Na wale napędowym głównego stożka jest zaklinowany drugi, odwrócony stożek, który styka się ze stożkową osłoną wykonaną łącznie z talerzykiem wysiewającym. Stożek ma otwór, a stożkowa osłona odpowiednie wycięcie. Przez obrót stożka uzyskuje się większą lub mniejszą powierzchnię otworu, przez którą ziarno lub nawóz wysypuje się na wirujący talerzyk, a z niego zostaje wyrzucone do wnętrza głównego wirnika i tam miesza się z nasionami rośliny głównej (zasadniczej). Mieszadło przymocowane jest do wału napędowego i wykonane w postaci skręconej spiralnie sprężyny. Dodatkowy zespół wysiewający przedstawia rycina 8.14.

Dodatkowy zespół wysiewający

Ryc. 8.14. Dodatkowy zespół wysiewający:

a - zestaw złożony do pracy, b - zestaw z podniesionym odwróconym stożkiem; 1 - wał napędowy, 2 - mieszadło, 3 - odwrócony stożek do nastawiania ilości wysiewu, 4 - stożkowa osłona (siedzisko), 5 - talerzyk wysiewający, 6 - przesłona regulacyjna otworu wirnika do wysiewu nasion zasadniczych
Źródło: Kanafojski 1977

Stosując kombinowany wysiew, np. nasion kłosowych z nawozem granulowanym lub nasionami koniczyny, uzyskuje się stały stosunek ilości jednego składnika do drugiego, co jest celowe ze względów agrotechnicznych.


Przewody nasienne

W klasycznych siewnikach rzędowych zespoły wysiewające umieszczone są na wysokości 600-800 mm nad poziomem gleby. Z tego względu konieczne jest zastosowanie urządzeń doprowadzających wygarniane nasiona do redlic. Tymi urządzeniami są przewody nasienne. Konstrukcja i sposób połączeń przewodu nasiennego muszą uwzględniać możliwość zmian odległości w płaszczyźnie pionowej (podnoszenie i opuszczanie redlic), jak również możliwość przemieszczeń bocznych redlic względem zespołu wysiewającego (ustawianie szerokości międzyrzędzi). Przewody nasienne, tak jak redlice, mogą być ustawione w jednym, dwóch, trzech lub czterech szeregach, zatem ich długości mogą być różne. Stosowane są trzy zasadnicze typy przewodów nasiennych: spiralne, teleskopowe i gładkie rurowe. Pierwsze dwa typy są stalowe, a trzeci wykonany z tworzywa sztucznego lub gumy. Aby ułatwić swobodny spadek nasion, przewody powinny być wewnątrz gładkie i rozszerzać się ku dołowi, a największy kąt odchylenia ich od pionu nie powinien przekraczać 15°. Górny koniec przewodu nazywa się lejkiem i jest zawiasowo połączony z gniazdem zespołu wysiewającego, natomiast dolny koniec przewodu wpuszczony jest do górnego otworu redlicy (gardzieli). Przykład przewodów nasiennych przedstawia rycina 8.15.

Przykład przewodów nasiennych

Ryc. 8.15. Przykład przewodów nasiennych:

a - spiralny, b - teleskopowy
Źródło: Kanafojski 1977

Przewody spiralne o średnicy około 50 mm są zwijane ze stalowej taśmy o grubości 0,8 mm; kąt zwojów 20-25°. Teleskopowe przewody składają się z dwóch lub trzech gładkich, wzajemnie przesuwanych rur o odpowiednio zwiększających się ku dołowi średnicach (np. 33, 41, 48 mm).


Redlice

Stanowią element roboczy siewników. Ich zadaniem jest takie ułożenie nasion w glebie, jakie stwarzałoby optymalne warunki ich kiełkowania i rozwoju. Tak więc redlica wykonuje bruzdkę w glebie (na żądaną głębokość), umieszcza w niej nasiona i przykrywa je glebą (przez samoczynne osypywanie się ścian bruzdki). W zależności od warunków, w jakich mają pracować, wyodrębniono następujące typy redlic: z tępym kątem natarcia (redlice stopkowe, inaczej zwane europejskimi), z ostrym kątem natarcia (redlice radełkowe, amerykańskie lub rosyjskie), talerzowe i tarczowe. Typy redlic przedstawiają ryciny 8.16 i 8.17.

Typy redlic siewników

Ryc. 8.16. Typy redlic siewników:

a - europejska, b - amerykańska, c - rosyjska
Źródło: Wójcicki 1958
Typy redlic obrotowych

Ryc. 8.17. Typy redlic obrotowych:

a - redlica talerzowa: 1 - talerz, 2 - oś talerza, 3 - osłona, 4 - gardziel redlicy, 5 - ramię redlicy; b - redlica tarczowa: 1 - oś tarcz, 2, 3 - tarcze, 4 - łącznik, 5 - ramię redlicy, 6 - gardziel, 7 - belka nośna
Źródło: Wójcicki 1969

Każdy z wymienionych typów redlic powinien utrzymywać mniej więcej stałą, żądaną głębokość siewu oraz zapewnić całkowite przykrycie nasion przy różnych głębokościach siewu. Ogólna budowa redlicy stopkowej lub radełkowej jest podobna. Redlice te mają od góry blaszaną gardziel, w którą wchodzi dolny koniec przewodu nasiennego. Gardziel zwęża się ku dołowi, tworząc dwie, zazwyczaj równoległe, ścianki zwane skrzydełkami. Całość może być przynitowana do stopki lub radełka oraz do piersi redlicznej. Zadaniem stopki lub radełka jest tworzenie bruzdki, a skrzydełek - zabezpieczenie ścian bruzdek przed ich przedwczesnym osypywaniem się. Przykład budowy redlicy przedstawia rycina 8.18.

Budowa redlicy stopkowej (europejskiej)

Ryc. 8.18. Budowa redlicy stopkowej (europejskiej):

1 - stopka, 2 - pierś redlicy, 3 - gardziel, 4 - dźwignia, 5 - prowadnica, 6 - prowadnica dźwigu, 7 - obciążnik
Źródło: Wójcicki 1969

Dźwignia redlicy łączy się zawiasowo z belką dźwigniową siewnika. Nowoczesne redlice mają do skrzydełek przymocowaną dźwigienkę zakończoną płytką, która przy opuszczeniu redlic lub przy cofaniu siewnika z opuszczonymi redlicami nie dopuszcza do zagłębienia ich i zapchania wylotu ziemią, natomiast podczas pracy służy jako nagarniacz ziemi na bruzdki redliczne. Na redlice nakładać można różnego rodzaju nakładki, np. do siewu pasmowego i do siewu traw. Dodatkowe elementy redlicy przedstawiono na rycinie 8.19.

Redlice z nakładką do siewu pasmowego i traw (Amazone)

Ryc. 8.19. Redlice z nakładką do siewu pasmowego i traw (Amazone):

a - redlice do siewu pasmowego nasion, b - redlica do siewu nasion traw

Niekiedy wewnątrz redlicy umieszcza się ukośnie ustawioną płytkę kierującą nasiona na dno bruzdki. W przyczepianych siewnikach wysokość umieszczenia belki redlicznej nad ziemią nie powinna być mniejsza niż 400 mm, a zawieszanych - 250 mm. Aby redlice nie były zbyt gęsto ustawione, co powodowałoby garnięcie gleby, muszą one być rozmieszczone na przemian w dwóch, trzech lub czterech rzędach. Pozwala to na zagęszczenie międzyrzędzi do 8 cm. Redlice europejskie przeznaczone są do siewu na glebach dobrze uprawionych i nie wykazujących skłonności do zaskorupiania się, natomiast amerykańskie i rosyjskie stosowane są na glebach trudnych do uprawy i wykazujących skłonność do zaskorupiania.

W redlicach talerzowych bruzdkę żłobi talerz o grubości około 3 mm ustawiony ukośnie do kierunku ruchu pod kątem około 4°. Talerz obraca się na osi. Z prawej strony talerza osadzona jest osłona; od góry wchodzi do niej dolny koniec przewodu nasiennego, od dołu stanowi ona przelot dla wysiewanych nasion. Talerz wskutek ukośnego ustawienia przesuwa glebę w lewą stronę, a do wykonanej bruzdki wpadają nasiona, po czym zostają przykryte ziemią osypującą się ze ścian bruzdki. Wnętrze talerza jest czyszczone specjalnym skrobakiem. Głębokość siewu reguluje się przez zawieszenie ciężarka na dźwigni redlicy lub za pomocą nacisku spiralnej sprężyny. Redlice talerzowe przeznaczone są do pracy na glebach gorzej doprawionych, zachwaszczonych oraz na glebach ciężkich i w systemie siewu bezorkowego.

Redlica tarczowa składa się z dwóch płaskich tarcz osadzonych obrotowo na osi. Tarcze nachylone są względem siebie tak, że stykają się z sobą w miejscu zagłębienia się w glebę. Kąt umiejscowienia styku tarcz względem osi poziomej oznaczono α, a kąt rozwarcia tarcz β. Przy średnicy tarcz D = 280-330 mm, β = 8-12°, a α = 30-40°. Wskutek obrotu tarcz gleba spomiędzy nich zostaje odsunięta na boki, a w utworzoną bruzdkę wpadają nasiona, po czym są przykrywane glebą osypującą się ze ścian bruzdki. Na osi pomiędzy tarczami znajduje się uchwyt dla łącznika, który mocuje redlicę do dźwigni. W uchwycie tym znajduje się otwór, w który wchodzi dolny koniec przewodu nasiennego. Każda tarcza posiada skrobak do czyszczenia obydwu jej stron z ziemi. Głębokość siewu reguluje się przez zmianę nacisku spiralnej sprężyny. Każda z wymienionych typów redlic może być wyposażona w ogranicznik głębokości siewu, szczególnie w przypadku agregatów uprawowo-siewnych, w których redlice mogą zagłębiać się nadmiernie wskutek spulchnienia gleby przez maszynę uprawową. Na rycinie 8.20 przedstawiono przykłady ograniczników głębokości siewu.

Ograniczniki głębokości siewu

Ryc. 8.20. Ograniczniki głębokości siewu:

a - w redlicy typu europejskiego: 1 - płóz ograniczający, 2 - zagarniacze bruzdki: b - w redlicy typu talerzowego (Amazone); 1 - ogranicznik
Źródło: a - Wójcicki 1969

Głębokość robocza (siewu) redlic może być regulowana poprzez zakładanie obciążników na koniec dźwigni redlicznej, co zmienia nacisk redlic (jest to rozwiązanie przestarzałe) lub napięcie sprężyn dociskowych poszczególnych redlic regulowanych w sposób centralny i jednakowy w całym siewniku (rozwiązanie obecnie stosowane).

Napięcie sprężyn można zmieniać mechanicznie lub hydraulicznie. System ten zapewnia jednakową głębokość roboczą każdej redlicy, niezależnie od mikroreliefu gleby, na której wykonany jest siew. W nowoczesnych rozwiązaniach siewników głębokość siewu kontrolowana jest elektronicznie. Uzyskaną na monitorze informację o aktualnej głębokości siewu wykorzystuje się do ewentualnego skorygowania głębokości, jeżeli jest ona nieprawidłowa, poprzez zmianę nacisku na redlice przy użyciu siłowników hydraulicznych siewnika zasilanych z układu hydrauliki zewnętrznej ciągnika. Przykład elektronicznej kontroli głębokości siewu "Amtico", stosowanej w siewnikach "Amazone", przedstawia rycina 8.21.

Schemat elektronicznej kontroli głębokości siewu (Amazone)

Ryc. 8.21. Schemat elektronicznej kontroli głębokości siewu (Amazone):

1 - ultradźwiękowy sensor, 2 - monitor umieszczony w kabinie ciągnika

Działanie układu jest następujące: na jednej redlicy siewnika zamocowany jest ultradźwiękowy sensor, który wysyła i odbiera fale akustyczne odbite od ziemi. Czas między wyjściem i odebraniem sygnału jest miarą odległości sensora od ziemi i głębokości umieszczenia redlicy w glebie. Sygnały są uśrednione. Duże odchylenia spowodowane oddziaływaniem kamieni i brył ziemi oraz resztkami roślin są odrzucane. Powstaje sygnał, który jest widoczny na monitorze. Wskazanie jest wzmacniane przez sygnał akustyczny. Kierowca dodatkowo otrzymuje dokładne informacje, umożliwiające właściwą regulację nacisku na redlice za pośrednictwem układu hydraulicznego siewnika.

Podnoszenie redlic na uwrociach musi być połączone z wyłączeniem napędu na zespoły wysiewające. W siewnikach zawieszanych podniesienie siewnika powoduje równocześnie podniesienie redlic oraz koła lub kół napędowych, natomiast w siewnikach przyczepianych podnoszenie redlic może odbywać się poprzez system dźwigni w sposób mechaniczny lub też za pomocą siłowników hydraulicznych współpracujących z hydrauliką ciągnika. Podnoszenie redlic w tych siewnikach powoduje natychmiastowe wyłączenie napędu zespołów wysiewających.


Napędy zespołów i części ruchomych

W siewnikach przyczepianych lub zawieszanych, mających zespoły wysiewające z ciągłą regulacją ilości wysiewu (np. typ Hoosiera), występują proste układy napędu zespołów roboczych. Przeniesienie napędu od koła jezdnego realizowane jest za pomocą zębatych przekładni czołowych lub łańcuchowych. Inaczej przedstawia się napęd nieprzesuwalnych zespołów wysiewających (np. typ Siederslebena), ponieważ regulacja ilości wysiewu może być uzyskana jedynie przez zmianę prędkości obrotowej wałków wysiewających. W celu uzyskania wielu różnych dawek wysiewu, co jest konieczne ze względu na wymagania agrotechniczne, napęd wałków wysiewających musi uwzględniać odpowiednio duży zakres zmian ich prędkości obrotowej. Nie wystarczają tu proste układy przekładni, konieczne są wielostopniowe przełożenia umożliwiające małe zmiany kolejnych prędkości wałków wysiewających, przy czym zmiany te powinny być równomiernie uszeregowane. Wymóg ten spełnia geometryczne stopniowanie przekładni. Aby uzyskać wielostopniowe przełożenie w konstrukcji siewników, stosuje się skrzynię przekładniową typu Nortona (ryc. 8.22), planetarną (ryc. 8.23) lub krzywkowy mechanizm napędowy (ryc. 8.24).

Schemat skrzyni przekładniowej Nortona

Ryc. 8.22. Schemat skrzyni przekładniowej Nortona:

a - schemat skrzyni przekładniowej, b - szczegół przekładni; 1 - koło jezdne (napędowe) siewnika, 2 - oś kół, 3 - przesuwane dźwignie z zespołami kół zębatych, 4 - obudowa przekładni, 5 - wałek zespołów wysiewających, 6 - mieszadło (strzałkami zaznaczono kierunek przeniesienia napędu); Z1, …, Z24 - oznaczenia kół zębatych
Źródło: Kanafojski 1977

Skrzynia Nortona pozwala uzyskać 3 × 8 = 24 różne prędkości wałka wysiewającego, które można zwielokrotnić przez zastosowanie wymiennych kół zębatych w przełożeniu zaznaczonym na rycinie 8.22 (Z19 i Z21). Uzyskuje się wtedy łącznie 3 × 8 × 3 = 72 różne prędkości wałka wysiewającego.

Schemat planetarnej skrzyni przekładniowej

Ryc. 8.23. Schemat planetarnej skrzyni przekładniowej:

1 - oś koła jezdnego, 2 - wał pośredniczący, 3 - wał zespołów wysiewających, 4 - pierścień do zmiany zazębienia kół napędzających (Z3) z satelitami; Z1, …, Z15 - oznaczenia kół zębatych
Źródło: Kanafojski 1977

Na schemacie przedstawionym na rycinie 8.23 napęd wałków wysiewających jest wyłączony. Przez odpowiedni obrót tarczy, na której osadzone są koła zębate pośredniczące (Z3 i Z4), uzyskuje się zazębienie koła napędowego Z1 z kołem Z5 i ostatecznie z kołem Z15. Uzyskuje się tu możliwość zmiany prędkości obrotowej wałków wysiewających w granicach 28,5-88,5 obr/min.

Schemat krzywkowego układu napędu

Ryc. 8.24. Schemat krzywkowego układu napędu:

1 - krzywka, 2 - rolka, 3 - cięgło, 4 - pierścień zapadkowy, 5 - ramię, 6 - dolny koniec (oporowy) dźwigni ręcznej; a - położenia rolki w chwili schodzenia z krzywki, b - położenie rolki w chwili wchodzenia na krzywkę
Źródło: Kanafojski 1977

W układzie napędu krzywkowego koło siewnika napędza za pośrednictwem przekładni zębatej lub łańcuchowej trzy dwuramienne krzywki ustawione wzajemnie pod kątem 120° i umocowane na wspólnym wałku. Do krawędzi krzywek są stale dociskane sprężynami trzy rolki połączone przegubowo z trzema tarczami (pierścieniami) zapadkowymi. Pierścienie te są osadzone na wspólnym wałku, na przedłużeniu którego znajdują się wałki kołeczkowe wysiewające. Na wałku pierścieni z zapadkami umocowane są trzy ramiona. Ruch rolek względem krzywek oraz ruch cięgieł zmusza do obrotu pierścienie zapadkowe i równocześnie jedno z ramion. Pierścienie zapadkowe i wałki wysiewające obracają się tak długo, aż jedno z ramion oprze się o koniec dolnego ramienia ręcznej dźwigni nastawnej. W tym momencie następuje wyzębienie zapadki i przerwanie obrotu pierścieni łącznie z wałkami wysiewającymi. Kolejny ruch jednej z rolek po krzywce odchyla odpowiednie ramię w prawo, ponownie zazębiając zapadkę z kołem zapadkowym, a tym samym powodując kolejny obrót wałków wysiewających. Tak więc wysiew jest pulsacyjny. Ilość wysiewu nasion na ha reguluje się przez zmianę kąta obrotu roboczego wałków wysiewających wyznaczonego odległością między skrajnym przednim położeniem ramion a położeniem dolnego końca dźwigni. W miarę odchylenia się tego końca ku dołowi zwiększa się odchylenie ramion, przy którym wyłączają one napęd; tym samym zwiększa się kąt obrotu wałków wysiewających, a zmniejsza częstotliwość przerw. Przy unoszeniu dolnego końca dźwigni ku górze zachodzi zjawisko odwrotne. Przy skrajnym dolnym ustawieniu końca dźwigni zachodzi ciągłe obracanie się wałków wysiewających. Należy podkreślić, że pulsacyjny wysiew nie powoduje przekroczenia dozwolonej podłużnej nierównomierności wysiewu.

Oprócz napędów mechanicznych w siewnikach zastosowano napęd przy użyciu silników hydraulicznych, dających również możliwość bezstopniowej regulacji ilości wysiewu na ha.

Dodatkowymi elementami wyposażenia każdego nowoczesnego siewnika są: wyłącznik poszczególnych zespołów wysiewających w celu uzyskania ścieżek technologicznych (ryc. 8.25a i b), znacznik przedwschodowy (ryc. 8.25c) oraz znaczniki do prowadzenia siewnika podczas pracy, które automatycznie (mechanicznie lub hydraulicznie) przestawiają się w położenie robocze - na przemian, raz lewy, raz prawy (ryc. 8.26)

Dodatkowe elementy wyposażenia siewnika

Ryc. 8.25. Dodatkowe elementy wyposażenia siewnika (Amazone):

a - wyłącznik zespołu wysiewającego przy zakładaniu ścieżek technologicznych, b - hydrauliczny automat do przełączania znaczników, zakładanie ścieżek technologicznych i włączanie znacznika przedwschodowego, c - znacznik przedwschodowy
Siewnik ze znacznikami i mechanicznym układem zmiany ich pracy (lewy lub prawy)

Ryc. 8.26. Siewnik ze znacznikami i mechanicznym układem zmiany ich pracy (lewy lub prawy) (Amazone)

W skład wyposażenia siewnika wchodzą również: brona zgrzebło do dokładnego przykrycia nasion i wyrównania śladów redlic, nakładka do spulchniania śladów kół siewnika oraz zęby sprężynowe do spulchniania śladów kół ciągnika. Całość konstrukcji siewnika opiera się na dwóch kołach, najczęściej pneumatycznych, z których jedno jest kołem napędzającym wałki wysiewające i mieszadło. Prawidłowość wysiewu może być kontrolowana przez komputer pokładowy pozwalający dokładnie zaprogramować siew.

Używając komputera można:

Różne możliwości wykorzystania komputera pokładowego Amatron II przedstawia rycina 8.27.

Uproszczony schemat zastosowania komputera pokładowego Amatron II

Ryc. 8.27. Uproszczony schemat zastosowania komputera pokładowego Amatron II (Amazone)

8.1.2. Siewniki rzędowe o działaniu pneumatycznym

Działanie tych siewników opiera się na mechanicznym wygarnianiu nasion ze zbiornika i pneumatycznym ich przemieszczeniu do bruzdy wykonanej przez redlicę. W odróżnieniu od siewników mechanicznych, w których nasiona swobodnie spadają do bruzdy, w siewnikach pneumatycznych ruch nasion jest wymuszony strumieniem powietrza wytwarzanym przez wentylator. Zasadniczymi zespołami wchodzącymi w skład siewnika pneumatycznego są: zbiornik nasion, wentylator, kanał powietrzny, dozownik nasion, falista rura pionowa, głowica rozdzielcza nasion, przewody nasienne, redlice i zagarniacz bruzdki. Schemat działania tego siewnika przedstawiają ryciny 8.28 i 8.29.

Schemat działania siewnika pneumatycznego

Ryc. 8.28. Schemat działania siewnika pneumatycznego:

1 - wentylator, 2 - kanał powietrzny przemieszczający nasiona, 3 - dozownik nasion, 4 - zbiornik nasion, 5 - rura falista, 6 - głowica rozdzielcza nasion, 7 - przewód nasienny, 8 - redlica, 9 - zagarniacz bruzdki
Źródło: Kanafojski 1977
Budowa i zasada działania rzędowego siewnika pneumatycznego

Ryc. 8.29. Budowa i zasada działania rzędowego siewnika pneumatycznego (Accord):

1 - wentylator, 2 - dozownik, 3 - eżektor, 4 - pionowa rura falista, 5 - rozdzielacz nasion, 6 - wymienna pokrywa rozdzielacza

W siewniku pneumatycznym występuje wiele elementów takich samych jak w siewniku mechanicznym. Elementami tymi są: zbiornik nasion, dozownik nasion, przewody nasienne, redlice, zagarniacze bruzdek. Elementy te zostały już wcześniej omówione, więc zasadnicza uwaga będzie zwrócona na budowę ciągu pneumatycznego nie występującego w innych siewnikach.

Siewnik pneumatyczny, po niewielkiej modyfikacji, znalazł również zastosowanie do wysiewu granulowanych nawozów mineralnych. W siewniku pneumatycznym nasiona są transportowane strumieniem powietrza aż do wylotu redlic. Prędkość wylotowa nasion wynosi około 3m/s, a więc jest prawie trzykrotnie większa niż w siewnikach mechanicznych (tradycyjnych). Strumień powietrza wytwarzany przez wentylator porywa nasiona i przenosi je kanałem powietrznym do głowicy rozdzielacza, skąd kierowane są do przewodów nasiennych, a dalej do redlic.

Czynnikiem decydującym o równomierności przepływu nasion przenoszonych strumieniem powietrza jest jego prędkość. Badania wykazały, że dla przenoszenia np. 100 g/s nasion wymagana prędkość powietrza nie powinna być mniejsza niż 17 m/s. Zbyt mała prędkość powodowała tworzenie się w przewodzie skupisk nasion, zbyt duża - uszkadzanie nasion. Prędkość maksymalna nie powinna przekraczać 24-26 m/s. W miejscu przejścia przewodu z położenia poziomego w pionowe powstająca siła odśrodkowa powoduje skupianie się nasion na łuku ścianki. W efekcie początkowy, wzajemny układ przenoszonych nasion zostaje niemal całkowicie zmieniony. Dlatego też w celu poprawienia równomierności strugi nasion, wstawiono przed głowicą rozdzielającą odcinek przewodu falistego (ryc. 8.30) oraz umieszczono przesłonę przy wylocie otworu dozownika.

Głowica rozdzielacza z rurą falistą

Ryc. 8.30. Głowica rozdzielacza z rurą falistą:

a - połączenie rury falistej z głowicą rozdzielacza, b - wycinek głowicy rozdzielacza; 1 - głowica, 2 - otwory, 3 - wkładki
Źródło: Kanafojski 1977

Przy pomocy dozownika reguluje się ilość wysiewu nasion na ha. Budowę jednego z rozwiązań konstrukcyjnych dozownika przedstawia rycina 8.31.

Dozownik nasion (Weiste)

Ryc. 8.31. Dozownik nasion (Weiste):

1 - zbiornik nasion, 2 - mieszadło, 3 - wałek żłobkowany, 4 - powierzchnie czołowe wałka żłobkowanego, 5 - wypełniacze, 6 - wałek gładki, 7 - przewód powietrza, 8 - dyfuzor, 9 - pokrywa uchylna do usuwania resztek nasion i zanieczyszczeń; l, l1 - parametry regulacyjne wysiewanych nasion
Źródło: Kanafojski 1977

Dozownik nasion składa się ze żłobkowanego wałka (typu Hoosiera) umocowanego na przesuwalnym wałku napędzającym oraz elementów dodatkowych, tzw. wypełniaczy. Wygarniane nasiona dostają się do iniektora, a stąd do przewodu rurowego. W poszczególnych rowkach wałka wysiewającego umieszczone są wypełniacze połączone ze sprężynami, służące do częściowego wypełniania rowków przy wysiewie nasion drobnych. Podczas przesuwania wałka wygarniającego w lewo, wypełniacze wchodzą głębiej między żeberka rowków, wypełniając je na pewnej długości (l). Dalsze przesuwanie wałka powoduje głębsze wchodzenie wypełniaczy, co zmniejsza czynną długość rowków, a tym samym ilość wygarnianych nasion większych, np. zbożowych. Po zetknięciu się czołowej powierzchni wałka z czołowymi powierzchniami wypełniaczy dalszy przesuw w lewo powoduje przesunięcie w lewo również wypełniaczy, zmniejszając długość l1, a tym samym zmniejszając ilość wysiewanych nasion drobnych. Tak więc zmieniając parametr l, uzyskuje się regulację ilości wysiewu nasion zbożowych i innych o podobnych wymiarach, a zmieniając parametr l1 - regulację ilości wysiewu nasion drobnych (np. rzepaku, koniczyny itp.). Na rycinie 8.31 widać łagodne zakrzywienie kanału powietrznego, co przy zastosowaniu dyfuzora eliminuje ujemny wpływ na równomierność wysiewu, widocznego na rycinie 8.28, gwałtownego wygięcia tego przewodu.

Zaletami siewnika pneumatycznego są:

Jedyną wadą jest pogorszenie równomierności wysiewu w terenie falistym i w czasie siewu pod górę (15° i więcej). W niektórych rozwiązaniach konstrukcyjnych tych siewników oprócz rozdzielacza głównego zastosowano połączone z nim rozdzielacze dodatkowe, co polepsza równomierność siewu. Takie rozwiązanie umożliwia zmniejszenie liczby otworów w rozdzielaczu głównym przy równoczesnym zwiększeniu ich wymiarów. To rozwiązanie okazało się konieczne przy stosowaniu dużej liczby redlic, np. 50.

Ogólny widok siewnika pneumatycznego przedstawia rycina 8.32, a dozownik i zawór magnetyczny do wyłączania przewodów nasiennych przy zakładaniu ścieżek technologicznych - rycina 8.33.

Jednozbiornikowy, zawieszany siewnik pneumatyczny

Ryc. 8.32. Jednozbiornikowy, zawieszany siewnik pneumatyczny (Vicon)

Dozownik nasion (a) i zawór odcinający magnetyczny (b)

Ryc. 8.33. Głowica rozdzielacza nasion do przewodów nasiennych (a) i zawór odcinający magnetyczny (b)

8.1.3. Przykłady siewników rzędowych

W podrozdziale tym przedstawiono przykłady nowoczesnych rozwiązań siewników rzędowych, powszechnie stosowanych w rolnictwie (ryc. 8.34-8.37).

Uniwersalny siewnik rzędowy mechaniczny przeznaczony do siewu przy wąskich międzyrzędziach oraz do siewu pasmowego

Ryc. 8.34. Uniwersalny siewnik rzędowy mechaniczny przeznaczony do siewu przy wąskich międzyrzędziach oraz do siewu pasmowego,

przy zastosowaniu nakładek redlicznych (Amazone). Wyposażony jest w redlice klasyczne i talerzowe. Szerokość robocza (3, 4, 4,8 i 6 m)
Zawieszany pneumatyczny siewnik rzędowy

Ryc. 8.35. Zawieszany pneumatyczny siewnik rzędowy (Accord);

szerokość robocza 3-4,5 m
Pneumatyczny siewnik rzędowy ze zbiornikiem czołowym

Ryc. 8.36. Pneumatyczny siewnik rzędowy ze zbiornikiem czołowym (Accord);

szerokość robocza 2,5-4,0 m
Zawieszany siewnik pneumatyczny z podwójnym zbiornikiem

Ryc. 8.37. Zawieszany siewnik pneumatyczny z podwójnym zbiornikiem (Accord);

szerokość robocza 5-8 m, pojemność zbiorników 1600 l

8.1.4. Siewniki do siewu rzutowego, pasmowego oraz do zagęszczania szerokości międzyrzędzi

Przeprowadzone doświadczenia wykazały, że liczba wzeszłych roślin, a tym samym wysokość plonu, zależy między innymi od równomierności rozmieszczenia nasion na całej powierzchni pola. Stosowane siewniki rzędowe takiej gwarancji nie dają. Dlatego czynione są próby, aby tę równomierność poprawić. Na rycinie 8.38 przedstawiono schemat glebogryzarki przystosowanej do siewu rzutowego.

Schemat glebogryzarki przystosowanej do siewu rzutowego

Ryc. 8.38. Schemat glebogryzarki przystosowanej do siewu rzutowego:

1 - bęben glebogryzarki, 2 - poprzeczna rura z otworami
Źródło: Kanafojski 1977

Za bębnem glebogryzarki ustawiona jest poprzeczna rura z otworami, przez które nasiona wydmuchiwane są strumieniem powietrza wytwarzanym przez wentylator. Rura wysiewająca powinna być umieszczona na takiej wysokości, przy której co najmniej połowa rozdrobnionej masy gleby przelatuje ponad rurą. Jest to konieczne, by nasiona były przykryte. Rura połączona jest przewodami ze zbiornikiem nasion. Wewnątrz rury umieszczone są przegrody kierujące. Głębokość pracy glebogryzarki wynosi 6-9 cm, a głębokość przykrycia nasion jest taka, jak przy siewie rzędowym. Wykonano również próby z wykorzystaniem siewnika pneumatycznego rzędowego do siewu rzutowego. Zamiast redlic zastosowano dwa rzędy gęsiostopek wzajemnie przesuniętych, których trzonki zamocowano na czworobokach przegubowych. Wewnątrz każdej gęsiostopki połączonej z kanałem powietrznym umieszczono na wysokości 2 mm od płaszczyzny ostrzy trójkątną stalową płytkę. Małe kąty skrawania i cięcia zapobiegają pozostawianiu otwartej bruzdki. Nasiona wtłaczane strumieniem powietrza (Vp = 9,5-12,5 m/s) uderzając o płytkę, rozsypują się częściowo na jej powierzchni, a częściowo wzdłuż szczelin utworzonych między bocznymi krawędziami płytki a ostrzami gęsiostopki. Nasiona zdmuchiwane z powierzchni płytki i nasiona znajdujące się poza jej krawędziami układają się w pasy o szerokości 160 mm. Przeprowadzone badania z wysiewem pszenicy w ilości 125 kg/ha wykazały dostatecznie równomierne rozmieszczenie nasion w pasach. Gęsiostopka zastosowana w tym siewniku przedstawiona jest na rycinie 8.39.

Gęsiostopka do siewu rzutowego

Ryc. 8.39. Gęsiostopka do siewu rzutowego:

1 - przewód strumienia powietrza, 2 - grzbiet gęsiostopki, 3 - płytka trójkątna pozioma, 4 - szczelina między krawędzią płytki a ostrzem gęsiostopki
Źródło: Kanafojski 1977

Tego typu modyfikację zastosowano również w siewnikach mechanicznych z klasycznymi zespołami wysiewającymi i swobodnym spadkiem nasion. Nasiona przewodami dostają się do gęsiostopek wyposażonych w płytki odbijające nasiona i układające je w pasy. Przy szerokości międzyrzędzi 12,5 cm uzyskuje się siew rzutowy, przy którym nasiona ułożone są na 60% powierzchni roli. Tego typu siewniki (do siewu pasowego) produkuje np. firma Amazone. Umożliwiają one dodatkowo zmniejszenie szerokości międzyrzędzi. Różne warianty takiego siewu przy zastosowaniu różnych typów redlic przedstawiono na rycinie 8.40.

Warianty siewu pasowego (według Amazone)

Ryc. 8.40. Warianty siewu pasowego (według Amazone)

8.1.5. Siewniki do siewu bezpośredniego

Stosowane obecnie metody uprawy gleby pod siew obejmują:

Siew bezpośredni wykonywany jest bez jakiejkolwiek uprawy gleby. Metoda ta opracowana w USA jest stosowana jako metoda przeciwerozyjnej ochrony gleby i powinna być stosowana wszędzie tam, gdzie stosowanie innych metod doprowadza do erozyjnego zniszczenia gleby. Jest to metoda interesująca również ze względu na obniżkę kosztów produkcji nasion. U podstaw tej metody siewu legły więc przesłanki ekologiczne i ekonomiczne. Siew ten polega na stosowaniu siewników i siewie nasion w glebę bezpośrednio po zbiorze przedplonu (kukurydza, zboża, soja). Nie uprawione ściernisko traktuje się pestycydami przeciw chwastom, chorobom i szkodnikom, a następnie wsiewa rzędowo nasiona na głębokość zgodną z zaleceniami agrotechnicznymi. Gleba jest więc przez cały okres związana systemami korzeniowymi roślin oraz osłonięta resztkami pożniwnymi i trudniej ulega destrukcyjnym procesom erozji wietrznej lub wodnej. Siewniki te stosowane są również do podsiewania trwałych użytków zielonych. Siewnik do siewu bezpośredniego zbudowany jest i działa tak samo, jak inne siewniki rzędowe. Różni się tylko tym, że jest zaopatrzony w tarczowe spulchniacze gleby pracujące przed redlicami oraz w koło kopiująco-dociskające pracujące w bruździe za redlicami. Stosuje się redlice wyłącznie talerzowe lub dwutarczowe. Tarczowe spulchniacze są tarczami falistymi spulchniającymi glebę w pasie określonej szerokości. W pasie tym pracują zarówno redlica, jak i koło kopiująco-dociskające. Przykładowe tarcze spulchniające przedstawiono na ryc. 8.41.

Tarcze spulchniające siewnika do siewu bezpośredniego (Great Plains)

Ryc. 8.41. Tarcze spulchniające siewnika do siewu bezpośredniego (Great Plains):

a - tarcza do gleb ciężkich spulchniająca glebę w pasie o szerokości 7,9 mm (5/16), b - tarcza do gleb suchych i twardych spulchniająca glebę w pasie o szerokości od 15.8 mm do 31,7 mm, c - tarcza do gleb o dużej pozostałości resztek pożniwnych i wilgotnych, spulchniająca glebę w pasie o szerokości od 9 m. do 38,1 mm

Budowę i działanie redlicy talerzowej i dwutarczowej przedstawiono na str. 173 i 175. Koło kopiująco-dociskające spełnia dwie funkcje. Pierwsza to ustalenie zadanej głębokości roboczej i stabilizacja pracy siewnika, a druga to dociśnięcie nasion do dna bruzdy wykonanej przez redlicę dla lepszego kontaktu nasion z wilgocią glebową, o ile siewnik nie jest wyposażony w dodatkowe koło dociskowe Seed-Lok. Schemat ustawienia omówionych części siewnika przedstawiono na ryc. 8.42.

Ustawienie elementów pracujących w glebie siewnika do siewu bezpośredniego (Great Plains) z dodatkowym kołem dociskającym nasiona do dna bruzdy (Seed-Lok)

Ryc. 8.42. Ustawienie elementów pracujących w glebie siewnika do siewu bezpośredniego (Great Plains) z dodatkowym kołem dociskającym nasiona do dna bruzdy (Seed-Lok):

1 - tarcza spulchniająca, 2 - redlica dwutarczowa, 3 - koło dociskowe Seed-Lok, 4 - tylne koło kopiująco-prowadzące

Przy zastosowaniu koła Seed-Lok, koło tylne ma za zadanie kopiowanie zadanej głębokości roboczej, utrzymanie redlic w pasie spulchnionym przez tarcze spulchniające oraz stabilizację podczas pracy na pochyłościach i krzywiznach. Każdemu zatem zespołowi wysiewającemu przypisana jest redlica wysiewająca, tarcza spulchniająca, koło dociskowe nasion i koło tylne (kopiująco-dociskowe). Aby siew był wykonany prawidłowo, wszystkie wymienione elementy muszą pracować dokładnie w tej samej osi (środkiem pasa spulchnionego przez tarczę). Siewniki do siewu bezpośredniego mogą być zarówno siewnikami mechanicznymi, jak i pneumatycznymi. Siewniki takie przedstawiono na ryc. 8.43 i 8.44.

Mechaniczny siewnik do siewu bezpośredniego (Great Plains)

Ryc. 8.43. Mechaniczny siewnik do siewu bezpośredniego (Great Plains):

1 - skrzynia nasienna, 2 - redlice dwutarczowe, 3 - koło dociskowe Seed-Lok, 4 - koło tylne prowadzące i kopiujące głębokość roboczą, 5 - tarcze spulchniające, 6 - koła jezdne, 7 - zaczep siewnika, 8 - przewody hydrauliki siewnika, 9 - siłowniki hydrauliczne
Pneumatyczny siewnik do siewu bezpośredniego (Great Plains) podczas pracy

Ryc. 8.44. Pneumatyczny siewnik do siewu bezpośredniego (Great Plains) podczas pracy:

1 - skrzynia nasienna, 2 - głowica rozdzielająca, 3 - przewody nasienne, 4 - koła transportowe

Siewnik ten może być wyposażony w elektroniczną kontrolę głębokości roboczej, przystawkę do wysiewu nawozów mineralnych, przystawkę do małych nasion, dodatkowe mieszadło, znaczniki talerzowe oraz koło dociskowe Seed-Lok.

Siewnik ten jest hydraulicznie składany do transportu, w ten sposób, że obydwie skrajne sekcje wysiewające składane są równolegle do skrzyni nasiennej.

8.1.6. Agregaty uprawowo siewne

Obecnie siewniki rzędowe coraz częściej łączone są z maszynami uprawowymi i doprawiającymi glebę, tworząc agregaty uprawowo siewne. Najczęściej jest to połączenie maszyny aktywnej - typu brona wahadłowa, obrotowa lub kultywator obrotowy, wał ugniatająco kruszący i brona zgrzebło - z siewnikiem do nasion. Mogą być stosowane najrozmaitsze kombinacje. Ograniczono się tu do przedstawienia kilku charakterystycznych przykładów. Na rycinie 8.45 przedstawiono agregat składający się z pługa, wału strunowego, wałów o powierzchni żeberkowanej oraz kombinowanego siewnika nasienno nawozowego.

Agregat uprawowo siewny

Ryc. 8.45. Agregat uprawowo siewny:

1 - pług, 2 - wały strunowe, 3 - walce o powierzchni rowkowanej, 4 - siewnik kombinowany
Źródło: Kanafojski 1977

Na rycinie 8.46 przedstawiono agregat uprawowo-siewny na bazie siewników pneumatycznych.

Zestaw siewników pneumatycznych z narzędziami spulchniającymi

Ryc. 8.46. Zestaw siewników pneumatycznych z narzędziami spulchniającymi:

1 - zbiornik nawozu i nasion, 2 - zestaw do nawożenia, 3 - zestaw do siewu, 4 - spulchniacz, 5 - brona obrotowa

Z kolei na rycinie 8.47 przedstawiono agregat składający się z brony wahadłowej, wału ugniatająco kruszącego, siewnika do nasion i brony zgrzebła.

Agregat uprawowo siewny (Amazone)

Ryc. 8.47. Agregat uprawowo siewny (Amazone)

Na rycinie 8.48 przedstawiono agregat złożony z glebogryzarki, wału strunowego oraz siewnika do nasion.

Agregat uprawowo siewny (Vicon)

Ryc. 8.48. Agregat uprawowo siewny (Vicon)

Przy zastosowaniu agregatu uprawowo siewnego nasiona układane są w zbyt spulchnioną glebę. Pogarsza się równomierność głębokości siewu, zmniejsza się podsiąkanie wody oraz ulega zakłóceniu stosunek wody do powietrza. Aby temu zapobiec, zastosowano w zestawach uprawowo siewnych zagęszczacze gleby. Przykład takiego zestawu z zastosowaniem zagęszczaczy oponowych przedstawia rycina 8.45. Zestaw ten składa się z kultywatora rotacyjnego, osłony wyrównującej, zagęszczacza oponowego siewnika i zagarniacza nasion (brony zgrzebła).

Agregat uprawowo siewny z zagęszczaczem oponowym

Ryc. 8.49. Agregat uprawowo siewny z zagęszczaczem oponowym (Amazone)

Zastosowany w tym agregacie zagęszczacz oponowy zbudowany jest z opon samochodowych bez dętek i powietrza. Ich kształt utrzymywany jest przez dwa elastyczne pierścienie oporowe. Kształt tych pierścieni oraz opon podatnych na odkształcenia daje zróżnicowane zagęszczenie gleby. Zagęszczenie to podzielono na trzy strefy:

  1. Pomiędzy dwiema sąsiednimi oponami gleba jest nie zagęszczona i luźna. Służy ona do przykrycia nasion w rzędach. Występujące duże bryły gleby są rozgniecione.
  2. W osi opony i jej największego ugięcia gleba jest lekko ugnieciona, co pozwala na szybkie podsiąkanie wody.
  3. Z boków opony gleba jest silnie ugnieciona przez pierścienie znajdujące się w oponach. W strefie tej wysiewane są nasiona.

Podczas podnoszenia opon uzyskują one swój normalny kształt, co powoduje oczyszczanie opon z ziemi. Opony stanowią równocześnie element kopiujący oraz napędzający zespoły robocze siewnika. Na rycinie 8.51 przedstawiono omówione zagęszczacze oponowe oraz wysiew nasion w rzędy i profil gleby z umieszczonymi w niej nasionami, a na rycinie 8.50 budowę zagęszczacza oraz strefy jego oddziaływania na glebę.

Zagęszczacz oponowy

Ryc. 8.50. Zagęszczacz oponowy (Amazone):

1, 2, 3 - strefy zagęszczania gleby
Budowa zagęszczacza oponowego oraz wysiew nasion w przygotowaną przez niego glebę

Ryc. 8.51. Budowa zagęszczacza oponowego oraz wysiew nasion w przygotowaną przez niego glebę (Amazone)

Agregaty uprawowo siewne z zagęszczaczem oponowym znajdują coraz więcej zwolenników ze względu na oszczędność nakładów i kosztów oraz wyraźne przyśpieszenie wykonania prac uprawowo siewnych przy wystarczająco dobrych parametrach wysiewu i uprawy. Aby nie odciążać zbytnio przednich kół ciągnika, co mogłoby spowodować utratę jego sterowności, tego typu agregaty zawieszone są na podnośniku hydraulicznym ciągnika za pośrednictwem systemu "Huckepak", który pozwala na uniesienie siewnika ponad zestaw uprawowy i dopiero podniesienie całości podnośnikiem hydraulicznym. System ten (ryc. 8.52) można stosować we wszystkich agregatach zawieszanych.

System

Ryc. 8.52. System "Huckepak" podnoszenia agregatu uprawowo siewnego (Amazone)

8.2. Siewniki precyzyjne

Siewniki precyzyjne są to siewniki wysiewające pojedyncze nasiona roślin w ściśle określonych, jednakowych odstępach w rzędach. Początkowo siewniki precyzyjne przeznaczone były do siewu nasion buraka cukrowego, kukurydzy i warzyw, a obecnie można nimi wysiewać prawie wszystkie nasiona roślin uprawnych wymagających takiego siewu. Nasiona mogą być wysiewane albo w postaci naturalnej, albo jako otoczkowane masą nawozową bądź masą nawozowo-pestycydową, łatwo rozpuszczającą się pod wpływem wilgoci glebowej. Nasiona buraków wielokiełkowych mogą być wysiewane jako preparowane do formy jednokiełkowej, po oszlifowaniu i skalibrowaniu, oraz preparowane do formy jednokiełkowej i otoczkowane masą nawozową. Segmentowanie polega na rozdzieleniu kłębka buraka na części (segmenty) zawierające jedno lub dwa nasionka. Szlifowanie ma na celu doprowadzenie segmentów do postaci kulistej, a kalibrowanie na podzieleniu oszlifowanych fragmentów na frakcje wielkościowe, aby ułatwić dobór właściwego zespołu wysiewającego. Siew precyzyjny ma na celu wyeliminowanie bardzo pracochłonnego zabiegu, jakim jest przecinka roślin lub też pojedynkowanie, czyli pozostawienie rosnących roślin pojedynczo, w odstępach gwarantujących prawidłowy wzrost i rozwój. Siewnikami precyzyjnymi można więc wysiewać nasiona tych gatunków roślin uprawnych, które dla prawidłowego wzrostu potrzebują odpowiednio dużej przestrzeni życiowej, a nie wymagają przesadzania. Odległość ułożenia nasion od osi rzędu nie powinna przekraczać 1 cm, a poprzeczna nierównomierność wysiewu nie powinna być większa niż 3%. Głębokość umieszczenia nasion w glebie uzależniona jest od gatunku rośliny. Warunkiem prawidłowego siewu precyzyjnego jest staranne przedsiewne przygotowanie roli.

Stosowane obecnie siewniki precyzyjne można podzielić na następujące grupy, przyjmując jako kryterium budowę zespołu wysiewającego:

  1. siewniki mechaniczne
  2. siewniki pneumatyczne
  3. siewniki pneumatyczno mechaniczne.

Przyjmując jako kryterium zasadę działania siewniki precyzyjne dzielimy na jednotaktowe i dwutaktowe. Zespół wysiewający spełnia dwie funkcje. Pierwsza to wybranie pojedynczych nasion z masy, a druga to rozmieszczenie ich równomiernie w bruździe. W siewnikach jednotaktowych obydwie te funkcje wykonywane są jednocześnie, zaś w dwutaktowych oddzielnie.

W celu uzyskania możliwie równomiernych odstępów pomiędzy poszczególnymi nasionami układanymi w bruzdkach, konieczne są jak najmniejsze wysokości swobodnego spadania nasion. W tym celu zespoły wysiewające umieszczone są bezpośrednio przy redlicach lub najczęściej w osłonie stanowiącej równocześnie skrzydła redlicy. Każdy taki zespół (redlica + zespół wysiewający) ma swój oddzielny zbiornik. Poszczególne rzędy są więc obsiewane oddzielnymi sekcjami, z których każda stanowi samodzielny siewnik jednorzędowy. Wyjątkiem są tu niektóre siewniki nadciśnieniowe, posiadające jeden centralnie położony zbiornik nasion (ewentualnie dwa przy dużych szerokościach roboczych) i odpowiednio jeden lub dwa zespoły wysiewające dla wszystkich pracujących redlic. Sekcje są połączone wspólną poprzeczną belką, przy czym sposób ich połączenia powinien dopuszczać możliwość zmiany odległości pomiędzy sekcjami (zmianę szerokości międzyrzędzi), analogicznie jak przy dźwigniach redlicznych w klasycznych siewnikach rzędowych. Istnieją konstrukcje, w których do ramy siewnika mocowane są dwa zbiorniki - jeden przeznaczony jest na nasiona, a drugi na nawóz granulowany lub granulowany pestycyd. Obydwa zbiorniki mają oddzielne wyprowadzenia (masy nie mieszają się). Ułożone w bruzdach nasiona są przykrywane glebą, ugniatane kółkami ugniatającymi i wreszcie cały pas jest powierzchniowo spulchniony.

Klasyczny siewnik precyzyjny składa się z następujących zespołów: zbiornika lub zbiorników nasion (ewentualnie nawozów), zespołów wysiewających, redlic, kółek ugniatających, spulchniaczy rzędów, ramy, kół jezdnych, mechanizmu napędowego i układu regulacyjnego. W siewnikach pneumatycznych dodatkowo występuje jeszcze ciąg pod lub nadciśnieniowy, składający się z wentylatora i przewodów elastycznych, łączących go z zespołami wysiewającymi. Każdy siewnik wyposażony jest w znaczniki do właściwego prowadzenia siewnika podczas siewu. Zespoły wysiewające mogą być uruchamiane w różny sposób. Mogą być napędzane indywidualnie własnymi kołami napędowymi umocowanymi przy każdej sekcji wysiewającej. Napęd może być też centralny, czyli pobierany z jednego źródła i przekazywany równocześnie na zespoły wysiewające wszystkich lub przynajmniej połowy sekcji. Źródłami napędu mogą tu być albo jedno z tylnych kół ciągnika, albo jedno położone centralnie lub dwa położone bocznie koła jezdne siewnika. Napęd wentylatora realizowany jest zawsze od WOM ciągnika. Przykład napędu od koła ciągnika przedstawia rycina 8.53.

Schemat centralnego napędu siewnika precyzyjnego

Ryc. 8.53. Schemat centralnego napędu siewnika precyzyjnego:

1 - napędzające koło łańcuchowe umocowane na osi koła ciągnika, 2 - rama główna, 3 - rama sekcji wysiewającej, 4 i 5 - przeguby dolne i górne zawieszenia ramy sekcji, 6 - zespół wysiewający (tarczowy), 7 - przekładnia łańcuchowa pośrednicząca, 8 i 9 - przekładnie pasowe napędu zespołów wysiewających, 10 - sprężyna napinająca, 11 - redlica, 12 - zbiornik nasion, 13 - rolki ugniatające i kopiujące
Źródło: Kanafojski 1977

Zmianę prędkości obrotowej tarcz wysiewających (zmianę gęstości siewu) uzyskuje się przez wymianę kół przekładni. Zasadę działania siewnika precyzyjnego tarczowego z tarczą usytuowaną poziomo przedstawia rycina 8.50.

Precyzyjny siewnik tarczowy (Hagno)

Ryc. 8.54. Precyzyjny siewnik tarczowy (Hagno):

1 - zbiornik na nasiona, 2 - tarcza z wycięciami (komórkami), 3 - wyrzutnik, 4 - redlica
Źródło: Kanafojski 1977

Zespół wysiewający ma postać poziomej tarczy posiadającej na swym obwodzie wycięcia (komórki), których wielkość musi być dostosowana do wymiarów wysiewanych nasion. Tarcza jest umieszczona obrotowo tuż nad dnem zbiornika nasion. Zbiornik jest cylindryczny, z jednej strony spłaszczony i posiada szczelinę, przez którą wystaje na zewnątrz część obwodu tarczy wysiewającej. Wysokość tej szczeliny może być regulowana za pomocą nastawnej zasuwki, co pozwala na wynoszenie na zewnątrz tylko tych nasion, które znajdują się w komórkach, zaś nadmiar zgarniany jest z powrotem do zbiornika. Umieszczony na zewnątrz spłaszczonej części zbiornika wyrzutnik, wykonany w postaci pionowej tarczy z szeregiem ewolwentowo zakrzywionych zębów, napędzany jest przekładnią łańcuchową od koła podporowo kopiującego. Wyrzutnik zazębiający się z wycięciami tarczy powoduje jej obrót. Wypadające z wycięć nasiona są początkowo prowadzone czołowymi powierzchniami zębów wyrzutnika wzdłuż łukowej prowadnicy, a następnie spadają do bruzdy. W wyniku takiego działania odległości między poszczególnymi wysiewanymi nasionami zależą w dużej mierze od wyrzutnika a nie odległości między wycięciami na obwodzie poziomej tarczy. Prowadnica ma boczne osłony nie dopuszczające do wypadania nasion na boki. Wartość prędkości kątowej tarczy wyrzutnika przy danej średnicy i danej liczbie zębów wpływa na ruch nasion wzdłuż prowadnicy. Zależność tę przedstawiono na rycinie 8.55. Na rycinie 8.56 przedstawiono przykład sekcji siewnika z zespołem wysiewającym w postaci pionowej tarczy z otworami na obwodzie (komórkami) wraz ze schematem napędów.

 Przemieszczanie się nasion po powierzchni prowadnicy przy trzech rozmaitych prędkościach kątowych wyrzutnika

Ryc. 8.55. Przemieszczanie się nasion po powierzchni prowadnicy przy trzech rozmaitych prędkościach kątowych wyrzutnika:

a - przy założeniu, że ω1R < Vz, b - przy założeniu, że ω2R > Vz, c - przy założeniu, że ω3 > ω2; Vz - prędkość nasion na prowadnicy, Vw - prędkość wypadkowa nasion; 1 - tarcza pozioma z wycięciami, 2 - prowadnica, 3 - wyrzutnik
Źródło: Kanafojski 1977
Schemat sekcji siewnika z tarczą pionową (Fähse)

Ryc. 8.56. Schemat sekcji siewnika z tarczą pionową (Fähse):

a - schemat siewnika, b - schemat napędu; 1 - tarcza z dwoma rzędami komórek, 2 - wyrzutnik nasion, 3 - wieniec zębaty, 4 - przekładnia klinowo pasowa
Źródło: Kanafojski 1977

Dno zbiornika nasion zamyka część obwodu pionowej tarczy, na której w dwu rzędach rozmieszczone są otwory (komórki), przy czym komórki jednego rzędu przesunięte są o pół podziałki względem komórek drugiego rzędu. Podczas obrotu tarczy komórki z nasionami przesuwają się w dół wzdłuż otaczającej prowadnicy (osłony). Zastawka, której dolna krawędź jest ustalana tuż nad obwodem tarczy, nie dopuszcza do wynoszenia przez tarczę zbędnych nasion (zamiast zastawki może być zastosowany wałek karbowany, obracający się w kierunku przeciwnym do ruchu tarczy). Na dolnej stronie tarczy komórkowej umieszczone są wyrzutniki (po jednym dla każdego rzędu komórek). Końce wyrzutników wchodzą w wąskie wycięcia znajdujące się na całym obwodzie tarczy na osi symetrii komórek. Napęd tarczy komórkowej uzyskuje się, podobnie jak w innych typach siewników, albo od koła kopiującego każdej sekcji, albo od koła ramy siewnika lub koła ciągnika przy napędzie centralnym. Z tyłu redlicy jest umieszczona rolka ugniatająca wraz z zagarniaczem bruzdki. Przez odpowiednią zmianę kół przekładni napędu uzyskuje się zmianę przełożenia, a tym samym różne odległości nasion w rzędzie. Przykłady tarcz wysiewających oraz sekcji siewnika z tarczami pionowymi przedstawia rycina 8.57.

Siewnik precyzyjny tarczowy z wymiennymi tarczami do wysiewu nasion różnych gatunków roślin

Ryc. 8.57. Siewnik precyzyjny tarczowy z wymiennymi tarczami do wysiewu nasion różnych gatunków roślin (Nibex)

Inny typ zespołu wysiewającego przedstawia rycina 8.58. Zespół ten ma postać obracającego się pierścienia (komory) z komórkami na obwodzie rozmieszczonymi w trzech rzędach. Nasiona po dostaniu się do otworów w górnej części komory obracają się razem z nią w osłonie zabezpieczającej nasiona przed przedwczesnym wypadnięciem. Cylindryczna osłona przyjmuje w dolnej części kształt równoległych skrzydeł redlicy. W dolnej części wnętrza komory umieszczone są zębate wyrzutniki nasion. Gęstość wysiewu nasion w rzędzie reguluje się poprzez zmianę prędkości obwodowej komory.

Przykład siewnika komorowego (typ Multicula)

Ryc. 8.58. Przykład siewnika komorowego (typ Multicula):

1 - komora z otworkami, 2 - wyrzutniki nasion, 3 - osłona, 4 - przekładnia zębata napędzająca komorę
Źródło: Kanafojski 1977

Dokładność wysiewu przy użyciu tarcz komórkowych przedstawiono na rycinie 8.59.

Przykład zależności ilości przepustów i podwójnie umieszczonych nasion od prędkości obwodowej pionowej tarczy

Ryc. 8.59. Przykład zależności ilości przepustów i podwójnie umieszczonych nasion od prędkości obwodowej pionowej tarczy:

1 - przepusty przy tarczy z pojedynczym rzędem komórek, 2 - przepusty przy tarczy z podwójnym rzędem komórek, 3 - podwójnie umieszczone nasiona przy tarczy z podwójnym rzędem komórek
Źródło: Kanafojski 1977

Przy małej średnicy tarczy komórki w chwili napełnienia są bardziej nachylone niż przy średnicy dużej. Wskutek tego pogarszają się warunki ich napełniania, a więc zwiększa się ilość przepustów. Chcąc zmniejszyć nachylenie komórek, trzeba przy małej średnicy tarczy zmniejszyć długość łuku napełniania, czyli zmniejszyć liczbę napełnianych komórek w jednostce czasu. Jednak dla uzyskania żądanej odległości nasion w rzędzie trzeba napełnić określoną ilość komórek w czasie, np. 1 sekundy. Wówczas okazuje się, że zamiast dwu rzędów komórek trzeba założyć tarczę z trzema rzędami. Zmniejszanie prędkości obwodowej komórek ułatwia dostawanie się do nich podwójnych nasion, tak jak to wskazuje przebieg krzywej na wykresie, zwiększenie zaś tej prędkości zwiększa ilość przepustów, ponieważ skraca się czas napełniania komórek. Trzeba zatem przyjmować kompromisowe rozwiązanie (punkt A na wykresie). Siewniki precyzyjne przystosowane są do wysiewu nasion w różnych odległościach przez kombinację prędkości obwodowej i wymiennych tarcz wysiewających. W celu uzyskania większej liczby przełożeń stosuje się albo skrzynie przekładniowe, albo wymienne koła zębate. Napęd realizowany jest od kół jezdnych siewnika w przypadku stosowania skrzyń przekładniowych albo od kół sekcji siewnika - w przypadku wymiennych kół zębatych.

Na rycinie 8.60 przedstawiono zupełnie inny typ siewnika precyzyjnego mechanicznego, w którym zespół wysiewający wykonany jest w postaci tarczy z łyżeczkami (czerpakami).

Przykład siewnika precyzyjnego łyżeczkowego wraz z wymiennymi tarczami

Ryc. 8.60. Przykład siewnika precyzyjnego łyżeczkowego wraz z wymiennymi tarczami (Nibex)

Tarcza wraz z łyżeczkami wykonuje ruch obrotowy, podczas którego łyżeczki wynoszą z masy pojedyncze nasiona. Następnie wchodzą w strefę działania prowadnicy zabezpieczającej przed przedwczesnym wypadaniem nasion, Po wyjściu z prowadnicy nasiona wypadają grawitacyjnie i przez gardziel (lejek) dostają się do bruzdy wykonanej przez redlicę. Wgłębienia łyżeczek dostosowane są do wymiarów nasion, stąd tarcze z łyżeczkami są wymienne. Regulacja gęstości siewu odbywa się przez zmianę prędkości obrotowej tarcz. Rycina 8.61 przedstawia łyżeczki do wysiewu nasion różnych gatunków roślin.

Z kolei na rycinie 8.62 przedstawiono sekcję ciągnikowego zawieszanego siewnika precyzyjnego z taśmowym zespołem wysiewającym. Zespół ten umieszczony jest w obudowie, wykonanej z lekkiego stopu i składa się z parciano gumowej taśmy z otworkami (perforowanej), w które wpadają wysiewane nasiona oraz z rolki wyciskającej, umieszczonej u zbiegu taśmy z prowadnicą. Taśma ma od spodu karb, który wchodzi w odpowiedni rowek wykonany na powierzchni prowadnicy. W ten sposób uzyskuje się właściwe prowadzenie taśmy wysiewającej. Rolka wyciskająca, obracająca się w kierunku przeciwnym do przesuwu taśmy, ułatwia wypadanie nasion umieszczonych w jej otworach. Taśma może mieć otworki umieszczone w jednym, dwu lub trzech rzędach. Średnica otworów dostosowana jest do wymiarów wysiewanych nasion. Możliwe do zastosowania rodzaje taśm przedstawia rycina 8.63.

Przykłady wymiennych łyżeczek z czerpakami dostosowanymi do wysiewu różnych nasion

Ryc. 8.61. Przykłady wymiennych łyżeczek z czerpakami dostosowanymi do wysiewu różnych nasion (Nibex)

Przykład taśmowego siewnika precyzyjnego (Stanhay)

Ryc. 8.62. Przykład taśmowego siewnika precyzyjnego (Stanhay):

1 - zbiornik nasion, 2 - otwór wysypowy nasion, 3 - taśma wysiewająca, 4 - prowadnica, 5 - sprężyna, 6 - rolka wyciskająca nasiona, 7 - koło napędzające taśmę wysiewającą, 8 - przekładnia łańcuchowa, 9-10 - przekładnie pasowe, 11 - przerywacz prądu, 12 - kondensator, 13 - żarówka kontrolna przesuwu taśmy, 14 - ciężarek określający napełnienie zbiornika, 15 - przerywacz, 16 - żarówka kontrolna poziomu nasion w zbiorniku, 17 - połączenie redlicy z korpusem siewnika, 18 - kółko kopiujące, 19 - zagarniacz, 20 - kółko ugniatająco napędzające
Źródło: Kanafojski 1977
Rodzaje taśm wraz z prowadnicami i ogranicznikami

Ryc. 8.63. Rodzaje taśm wraz z prowadnicami i ogranicznikami (Stanhay)

Nasiona zsypują się na taśmę samoczynnie przez boczny otwór w obudowie. Taśma wykonując ruch posuwisty, przenosi nasiona wzdłuż prowadnicy umieszczonej od spodu taśmy. Prowadnica zabezpiecza przed przedwczesnym wypadnięciem nasion. W momencie przejścia taśmy poza prowadnicę nasiona samoczynnie wypadają do bruzdy. W tym też miejscu na taśmę działa rolka wyciskająca nasiona, ewentualnie zakleszczone w otworach. Rolka wykonuje ruch o kierunku przeciwnym do ruchu taśmy. Do oczyszczenia powierzchni rolki wyciskającej służy skrobak. Koło napędowe oraz rolka wyciskająca napędzane są własnym kołem ugniatająco napędzającym za pośrednictwem przekładni pasowej i dwu przekładni łańcuchowych. Napięcie taśmy uzyskuje się za pośrednictwem rolek napinających. Każda sekcja siewnika ma własną ramę, do której sztywno umocowano przednią rolkę wyrównującą powierzchnię gleby, redlicę, korpus siewnika i tylne koło ugniatająco napędzające. Głębokość siewu reguluje się przez zmianę położenia redlicy względem ramy sekcji. Poszczególne sekcje połączone są z ramą przegubowo, za pomocą cięgieł, które służą równocześnie do unoszenia sekcji w położenie transportowe. Dla zwiększenia przyczepności koło ugniatająco napędzające dociskane jest sprężyną oraz powleczone materiałem antypoślizgowym lub nacinane na obwodzie.

Taśmowy siewnik precyzyjny wyposażony jest w elektryczną instalację kontrolną, przy pomocy której sprawdza się prawidłowość przesuwu taśmy oraz poziom nasion w zbiorniku. Kontrolę przesuwu taśmy wysiewającej uzyskuje się za pomocą przerywacza napędzanego taśmą. Przerywacz obwodu obracając się powoduje przerywanie świecenia żarówki kontrolnej. Zmiany długości przerw w świeceniu wskazują na nierównomierny przesuw taśmy, a tym samym na nierównomierne odstępy pomiędzy poszczególnymi, wysiewanymi nasionami. Poziom nasion w zbiorniku kontroluje się za pomocą drugiego przerywacza, umieszczonego na ramieniu dźwigni, na końcu której znajduje się ciężarek spoczywający na powierzchni nasion w zbiorniku. Z chwilą nadmiernego obniżenia się poziomu nasion następuje przerwa w dopływie prądu, a tym samym w świeceniu drugiej żarówki. Obydwie żarówki umieszczone są na wspólnej desce rozdzielczej ciągnika. Poszczególne sekcje siewnika mogą być mocowane do ramy w jednym rzędzie (układ klasyczny) lub w dwóch rzędach (układ tandem). Mocowanie sekcji w układzie tandem pozwala za zagęszczenie międzyrzędzi, co jest niemożliwe w układzie klasycznym ze względu na rozmiary poszczególnych sekcji wysiewających. Układ tandem przedstawiono na rycinie 8.64.

Siewnik precyzyjny taśmowy z dwoma rzędami sekcji wysiewających (układ tandem)

Ryc. 8.64. Siewnik precyzyjny taśmowy z dwoma rzędami sekcji wysiewających (układ tandem)(Stanhay)

W zależności od rodzaju zastosowanej taśmy wysiewającej w siewniku stosuje się redlice jedno , dwu lub trzyliniowe, pozwalające na obsianie odpowiedniej liczby rzędów w pasie. Redlice mogą mieć końcówki ceramiczne lub stalowe. Przykłady takich redlic przedstawia rycina 8.65.

Redlice

Ryc. 8.65. Redlice:

a - jednoliniowa z ceramiczną końcówką, b, c, d - jednoliniowe stalowe do różnych nasion, e, f, g, h - wieloliniowe do wysiewu różnych gatunków nasion (Stanhay)

Zupełnie inną zasadę działania prezentują precyzyjne siewniki pneumatyczne podciśnieniowe. Pomimo istnienia kilku rozwiązań konstrukcyjnych, zasada ich działania jest taka sama i polega na wytwarzaniu podciśnienia (350-450 mm H2O) w otworach obracającej się tarczy wysiewającej. Do otworków tych przysysane są nasiona, które obracają się wraz z tarczą i odpadają samoczynnie po wejściu w strefę ciśnienia normalnego lub są odrywane specjalnymi wyrzutnikami. Podciśnienie może zatem działać na wszystkie otwory (100%), np. w siewniku "Monoair" lub też na ich część (86%), np. w siewniku "Pneumasem". Na rycinie 8.66 przedstawiono sekcję siewnika, w którym podciśnienie działa na 100% otworów, a na rycinie 8.67 - na 86% otworów.

Przykład sekcji wysiewającej siewnika podciśnieniowego

Ryc. 8.66. Przykład sekcji wysiewającej siewnika podciśnieniowego "Monoair" (Accord):

1 - komora nasienna, 2 - przewód podciśnienia, 3 - tarcza wysiewająca obrotowa, 4 - wyrzutnik, 5 - skrobak zgarniający nadmiar nasion

Zasada działania obydwu typów siewników jest podobna. Nasiona spadają ze zbiornika do wnętrza komory, w której umieszczone jest obrotowe mieszadło. Jeden z boków komory stanowi kołowa tarcza z otworkami o określonych średnicach. Tarcza ta przylega na całości lub części obwodu do kanału (komory), w którym panuje podciśnienie. Podciśnienie wytwarzane jest wentylatorem, napędzanym wałem odbioru mocy ciągnika. Podciśnienie z kanału poprzez otworki przenosi się do komory nasiennej, co powoduje przyssanie nasion do otworków. Przyssane do otworków nasiona obracają się razem z tarczą aż do osiągnięcia wlotu redlicy. Przy wlocie do redlicy poszczególne otworki z nasionami trafiają na otwór w dolnej części osłony, przez który dostaje się normalne ciśnienie atmosferyczne, powodujące odpadanie nasion od otworków, bądź też natrafiają na wyrzutnik, który odrywa je od otworków. Nasiona spadają na dno bruzdki wykonanej przez redlicę. W celu usunięcia nadmiaru nasion przyssanych do otworków i pozostawienia pojedynczych, zastosowano specjalny zgarniak. Aby uniknąć zaklinowania się nasion w otworkach, zmniejsza się grubość tarczy, przynajmniej na średnicy podziałowej rozmieszczenia otworków. Napęd obracających się części siewnika uzyskuje się podobnie jak w poprzednio omówionych typach, tzn. od koła centralnego lub kół każdej sekcji oddzielnie. Zmianę głębokości siewu uzyskuje się przez zmianę położenia kół podporowych ramy, z którą połączone są poszczególne sekcje siewnika. Ogólny widok siewnika podciśnieniowego przedstawia rycina 8.68.

 Przykład sekcji wysiewającej siewnika podciśnieniowego (typu Socam)

Ryc. 8.67. Przykład sekcji wysiewającej siewnika podciśnieniowego (typu Socam):

1 - komora nasienna, 2 - mieszadło, 3 - kanał (komora) podciśnienia, 4 - tarcza wysiewająca obrotowa, 5 - otwór doprowadzenia ciśnienia atmosferycznego, 6 - zgarniak nadmiaru nasion, 7 - przewód ssący
Źródło: Kanafojski 1977

Inaczej z kolei pracują pneumatyczne siewniki precyzyjne nadciśnieniowe. Działanie takiego siewnika przedstawiono na przykładzie siewnika "Case". Siewnik ten wyposażony jest w jeden centralnie usytuowany zespół wysiewający, obsługujący redlice (siewnik 6-8 rzędowy) lub dwa takie same zespoły wysiewające, obsługujące po połowie redlic siewnika (siewnik 12 rzędowy). Zespoły wysiewające są wymienne i dostosowane do gatunku wysiewanych nasion. Budowa i działanie pozostałych zespołów roboczych tego siewnika są takie same jak w poprzednio omówionych siewnikach precyzyjnych. Budowę i działanie nadciśnieniowego zespołu wysiewającego przedstawia rycina 8.69.

Siewnik podciśnieniowy precyzyjny

Ryc. 8.68. Siewnik podciśnieniowy precyzyjny (Accord)

Budowa i działanie nadciśnieniowego zespołu wysiewającego siewnika

Ryc. 8.69. Budowa i działanie nadciśnieniowego zespołu wysiewającego siewnika (Case):

1 - obracający się bęben, 2 - zgarniak nadmiaru nasion, 3 - wyrzutniki nasion, 4 - kanały odprowadzające nasiona do przewodów nasiennych

Wewnątrz komory panuje nadciśnienie wytwarzane przez wentylator napędzany hydraulicznie. Ponieważ komora nadciśnienia jest szczelna, więc nadciśnienie rozkłada się równomiernie, powodując równocześnie przyleganie nasion do otworków bębna i transport ich do przewodów wysiewających, a dalej do bruzd wykonanych przez redlice. Bęben wykonując ruch obrotowy, wynosi nasiona z części zasilającej. Po drodze zgarniak odrywa ich nadmiar, tak że do otworków przylegają tylko pojedyncze nasiona, przytrzymywane panującym nadciśnieniem. Następnie nasiona razem z bębnem dostają się w strefę działania obrotowych wyrzutników, które wyciskają nasiona z otworów. Każde z nasion dostaje się do oddzielnego przewodu, a dalej strumieniem powietrza przenoszone jest do bruzdy. Siewnik, oprócz zbiorników na nasiona, zaopatrzony jest w zbiorniki dodatkowe, znajdujące się na każdej sekcji wysiewającej. Zbiorniki te przeznaczone są na granulowane pestycydy lub nawozy i posiadają własną instalację pozwalającą na właściwe umieszczenie podawanych środków. Nadciśnieniowy siewnik precyzyjny "Case" podczas pracy przedstawia rycina 8.70. Siewnik ten zaopatrzony jest w wymienne redlice i może być używany do siewu w systemie bezorkowym.

Siewnik precyzyjny nadciśnieniowy podczas pracy

Ryc. 8.70. Siewnik precyzyjny nadciśnieniowy podczas pracy (Case)

Inną zasadę działania siewnika nadciśnieniowego przedstawia rycina 8.67 na przykładzie siewnika "Becker".

Nasiona ze zbiornika spadają pod własnym ciężarem do części zasilającej pochylnię. W części tej pracuje obracająca się tarcza wysiewająca. Posiada ona na obwodzie lejkowate komórki o objętości pozwalającej na pobranie większej ilości nasion. Komórki są przewiercone na wylot, aby mogło przez nie przeniknąć powietrze. Obracająca się tarcza z nadmiarem nasion w komórkach dostaje się w strefę działania strumienia powietrza wytwarzanego przez wentylator. Strumień ten kierowany jest dyszą stycznie do ścian komórek. Komórka dostająca się w strefę działania strumienia powietrza opróżniana jest z nadmiaru nasion (ryc. 8.71), przy czym na dnie komórki pozostaje tylko jedno ziarno przytrzymywane częścią strumienia powietrza, które przenika poprzez nawiercony otwór do atmosfery wewnętrzną stroną tarczy. Tarcza obracając się, przechodzi do strefy działania ciśnienia atmosferycznego, dlatego pozostałe nasionko może poruszać się w komórce pod wpływem siły ciężkości. W końcowej fazie nasionko prowadzone jest w komórce dzięki prowadnicy, która nie pozwala mu zbyt wcześnie wypaść. W miejscu, w którym prowadnica się kończy, nasionko wypada grawitacyjnie i umieszczone jest w bruździe wytworzonej przez redlicę. Tor lotu nasion jest wypadkową swobodnego spadku i toru wynikającego z siły odrzutu obracającej się tarczy przy współudziale prowadnicy. Umieszczone w bruździe nasiona są przykrywane, lekko ugniatane, a ślady ugnieceń powierzchniowo spulchnione. Wentylator, centralnie ustawiony na ramie siewnika, napędzany jest wałem odbioru mocy i obsługuje wszystkie sekcje siewnika. Każda tarcza napędzana jest własną przekładnią łańcuchową, otrzymującą napęd od kół jezdnych siewnika. Odległość nasion w rzędzie regulowana jest zmianą przełożenia przekładni łańcuchowej (ryc. 8.72).

Schemat nadciśnieniowego siewnika precyzyjnego

Ryc. 8.71. Schemat nadciśnieniowego siewnika precyzyjnego:

1 - zbiornik nasion, 2 - pochylnia doprowadzająca nasiona do tarczy wysiewającej, 3 - tarcza wysiewająca, 4 - stożkowe komórki z przewierconymi na wylot otworami, 5 - prowadnica nasion, 6 - dysza doprowadzająca sprężone powietrze, 7 - redlica (Becker)
Zmiana przełożenia przekładni łańcuchowej napędzającej tarczę wysiewającą

Ryc. 8.72. Zmiana przełożenia przekładni łańcuchowej napędzającej tarczę wysiewającą (Becker)

Siewnik ten może być używany zarówno w wersji nadciśnieniowego siewnika precyzyjnego, jak i precyzyjnego mechanicznego. Zmianę dokonuje się poprzez wymianę tarcz wysiewających i wykorzystanie lub nie ciągu pneumatycznego. Siewnik współpracować może z opryskiwaczem lub, po zamontowaniu dodatkowych zbiorników, wysiewać równocześnie nasiona, granulowany nawóz lub granulowane pestycydy (ryc. 8.73).

Siewnik precyzyjny w wersji mechanicznej

Ryc. 8.73. Siewnik precyzyjny w wersji mechanicznej (Becker):

A - przy współpracy z opryskiwaczem, B - do wysiewu granulowanych nawozów lub pestycydów

Natomiast w wersji pneumatycznej podczas pracy przedstawia rycina 8.74.

 Precyzyjny siewnik w wersji pneumatycznej podczas pracy

Ryc. 8.74. Precyzyjny siewnik w wersji pneumatycznej podczas pracy (Becker)

Dla poprawienia równomierności umieszczenia nasion w rzędzie można stosować mieszany, tzn. pneumatyczno mechaniczny zespół wysiewający. W siewniku tym nasiona pobierane są ze zbiornika, tak jak w siewnikach precyzyjnych podciśnieniowych, z tym że nasiona dostają się w strefę ciśnienia atmosferycznego zaraz po oddzieleniu nadmiaru nasion z otworu. W dalszej części nasiona odpadają i są prowadzone mechanicznie aż do momentu odpadnięcia i umieszczenia ich w bruździe. Nasiona prowadzone są w wycięciach tarczy, albo specjalnymi ząbkami przyspawanymi obok otworu z boku lub na obwodzie tarczy przy współdziałaniu z prowadnicą. W odróżnieniu zatem od typowo pneumatycznego systemu podciśnieniowego, nasiona w końcowej fazie nie spadają dowolnie, lecz są w pewien sposób "prowadzone". Pozostałe części budowy takiego siewnika są identyczne jak w siewniku pneumatycznym podciśnieniowym. Przykład takiego zespołu przedstawia rycina 8.75.

Przykład pneumatyczno mechanicznego zespołu wysiewającego

Ryc. 8.75. Przykład pneumatyczno mechanicznego zespołu wysiewającego:

1 - korpus zespołu wysiewającego, 2 - tarcza wysiewająca, 3 - ząbek prowadzący nasiona, 4 - mieszadło, 5 - tuleja, 6 - korpus komory, 7 - zgarniacz nadmiaru nasion, 8 - oś dźwigni zgarniacza, 9 - przewód ssący, 10 - zbiornik nasion, 11 - redlica
Źródło: Kanafojski 1977

Prędkość obwodowa tarcz komórkowych, jak również prędkość liniową taśm wysiewających można wyznaczyć z następującej zależności:

gdzie:

Przyjmując Vm, a oraz r (które są wartościami znanymi) - a poza tym przyjmując dla danego gatunku nasion wielkość otworów i podziałkę a1, można łatwo wyliczyć potrzebną prędkość obrotową tarczy komórkowej lub prędkość przesuwu taśmy wysiewającej. Podziałka a1 zależy od gatunku i wymiarów nasion oraz liczby rzędów komórek, na przykład dla nasion buraków o wymiarach 3,5-4,5 mm i dla otworków umieszczonych w jednym rzędzie a1 = 6 mm, dla otworków w dwu rzędach a1 = 4 mm, a dla otworków w trzech rzędach a1 = 2 mm. Zakładając prędkość poruszania się siewnika, należy tak dobrać przełożenie napędu i średnicę tarczy wysiewającej, aby jej prędkość obwodowa nie powodowała przepustów ponad 4%. To samo dotyczy prędkości liniowej taśmy wysiewającej.



Powrót do strony głównej